Chợ Đầm Nha Trang: toà chợ tròn và những dãy hàng hải sản khô

Chợ Đầm là chợ lớn nhất Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, nằm ở phía bắc khu trung tâm, không xa cửa sông Cái. Hình ảnh nhận diện của chợ là toà nhà tròn với nhiều lớp mái xếp tầng, quanh đó là các dãy nhà chợ và dãy phố buôn bán. Chợ nổi tiếng nhất với hàng hải sản khô — mực, cá, tôm khô — cùng hàng tươi sống từ biển, vải vóc, quần áo và đặc sản xứ Khánh Hòa.

Tên chợ và vùng đất

"Đầm" là vùng nước tù, nước lợ, thường nằm sát cửa sông, cửa biển. Tên chợ Đầm thường được giải thích là chợ họp trên vùng đất trước kia trũng, có đầm nước, về sau được bồi lấp và trở thành khu buôn bán. Cách giải thích này phổ biến ở Nha Trang, dù chi tiết thời điểm lấp đầm, thời điểm chợ hình thành có khác nhau giữa các nguồn.

Vị trí chợ gắn với cửa sông Cái — dòng sông đổ ra biển ở phía bắc trung tâm Nha Trang. Thời đường thuỷ còn quan trọng, thuyền chở hàng từ các làng chài, các vùng ven sông theo dòng nước về gần chợ. Ngày nay hàng về chủ yếu bằng xe, nhưng chợ vẫn là nơi hải sản từ các cảng cá, làng chài quanh vịnh Nha Trang đổ về đầu tiên.

Từ tháng 7/2025, tỉnh Khánh Hòa được hợp nhất với tỉnh Ninh Thuận, lấy tên Khánh Hòa. Chợ Đầm vẫn là chợ trung tâm của khu đô thị Nha Trang.

Toà chợ tròn

Toà nhà chính của chợ Đầm có mặt bằng hình tròn, mái xếp thành nhiều tầng thu nhỏ dần lên đỉnh. Nhiều người ví hình khối này với một bông hoa sen nhìn từ trên cao. Toà chợ được xây trong nửa sau thế kỷ 20, và trở thành công trình dễ nhận ra nhất của khu trung tâm phía bắc Nha Trang.

Mặt bằng tròn có cái lợi và cái khó riêng. Cái lợi: các lối đi toả ra từ tâm và chạy vòng quanh, người mua đi một vòng là thấy hết các dãy hàng; mái tầng có khe giúp không khí nóng thoát lên. Cái khó: với người lạ, các lối vòng và lối toả rất giống nhau, dễ mất phương hướng. Người bán lâu năm nhận ra vị trí bằng nhóm hàng, còn khách nên nhớ cửa mình vào.

Quanh toà tròn là các dãy nhà chợ khác, xây ở những thời điểm khác nhau, cùng những dãy phố hai bên với cửa hàng tầng trệt. Tất cả tạo thành "khu chợ Đầm" theo cách gọi của người dân.

Hải sản khô: thứ làm nên tên tuổi chợ

Bờ biển Khánh Hòa dài, nhiều làng chài, nhiều vũng vịnh. Hải sản đánh bắt được phơi, sấy thành nhiều loại hàng khô, và chợ Đầm là nơi gom những mặt hàng này lại nhiều nhất trong thành phố.

Người mua hàng khô lâu năm thường nhìn màu sắc, ngửi mùi, sờ độ khô, hỏi kỹ cách phơi. Không có gì sai khi hỏi nhiều: người bán hàng khô giỏi thường rất sẵn lòng giải thích sự khác nhau giữa các loại hàng của mình, vì đó cũng là cách giữ khách quen. Với yến và những mặt hàng hay được nói về "công dụng", nên coi là thực phẩm, còn chuyện sức khoẻ thì hỏi bác sĩ.

Hàng khô được làm ra thế nào

Phần lớn hàng khô ở chợ đến từ các làng chài và cơ sở chế biến ven biển Khánh Hòa. Mực, cá sau khi đánh bắt được làm sạch, xẻ, rồi phơi trên giàn tre, lưới hoặc sấy trong lò. "Một nắng" là cách gọi hàng chỉ phơi trong một nắng, còn giữ độ mềm và ẩm, vì vậy phải bảo quản lạnh và dùng sớm hơn hàng phơi khô kỹ. Hàng phơi khô hẳn để được lâu hơn nhưng cứng và nhẹ hơn. Hiểu khác biệt này giúp người mua chọn đúng loại cho việc mình cần: mang đi xa, để lâu, hay dùng ngay trong vài ngày.

Các khu hàng khác

Hàng tươi sống

Khu tươi sống của chợ Đầm đông từ rạng sáng: cá, mực, tôm, cua, ghẹ, ốc từ cảng cá và làng chài về. Người mua là người nội trợ, các quán ăn, nhà hàng trong thành phố. Sàn ướt, nước đá, tiếng rao, tiếng cân là không khí của khu này.

Vải vóc, quần áo

Như mọi chợ trung tâm, chợ Đầm có nhiều sạp vải, quần áo may sẵn, đồ bơi, đồ đi biển — nhóm hàng đặc trưng của một thành phố biển du lịch.

Hàng ăn

Khu hàng ăn với các món quen của Nha Trang và Khánh Hòa: bún, bánh căn, bánh xèo, các món từ cá. Đây là chỗ người làm việc trong chợ ăn sáng, ăn trưa.

Nhịp chợ ở thành phố biển du lịch

• Rạng sáng: hải sản từ cảng cá về; khu tươi sống đông nhất.
• Sáng: người dân đi chợ, các khu vải, đồ khô mở đủ sạp.
• Giữa buổi đến chiều: khách du lịch trong và ngoài nước đến mua hàng khô, đặc sản. Nhiều sạp có bảng hàng bằng ngoại ngữ, người bán nói được vài câu tiếng nước ngoài.
• Chiều muộn: chợ vãn; khu tươi sống đã thu dọn từ trưa.

Theo mùa, Nha Trang đông khách vào mùa nắng; mùa mưa ở đây thường đến muộn, vào những tháng cuối năm. Khi biển động, thuyền không ra khơi, hàng tươi về ít; hàng khô lúc đó lại càng quan trọng với chợ.

Đi chợ Đầm hôm nay

• Muốn thấy chợ hải sản thật: đi sáng sớm, đi giày dép chịu nước.
• Mua hàng khô: đi một vòng xem nhiều sạp trước, hỏi rõ loại hàng và giá theo đơn vị (ký, lạng, gói), rồi mới chọn. Nhờ người bán đóng gói kín, hút chân không.
• Mang lên máy bay: hải sản khô có mùi mạnh; kiểm tra quy định của hãng bay và nước đến, nhất là khi mang ra nước ngoài.
• Nhớ cửa vào: toà tròn dễ làm mất phương hướng; chọn một cửa và một nhóm hàng gần cửa làm mốc.
• Giữ lối: lối đi giữa các dãy hàng khô hẹp, hàng xếp sát lối. Đeo ba lô phía trước để không va hàng.
• Gửi xe: quanh chợ có các điểm giữ xe; giờ cao điểm buổi sáng nên đi sớm hoặc đi taxi, xe buýt.

Chợ Đầm trong đời sống Nha Trang

Với người Nha Trang, chợ Đầm là "chợ lớn" — nơi mua đồ cho đám cưới, sắm Tết, mua hàng về bán lại ở các chợ nhỏ. Với khách du lịch, đó là nơi mua quà biển mang về. Hai vai trò này cùng tồn tại trong một khu chợ, như ở hầu hết các chợ trung tâm của thành phố du lịch.

Muốn hiểu thêm về biển và nghề cá Khánh Hòa, có thể ghé Viện Hải dương học ở Nha Trang, đi dạo các làng chài ven vịnh, và xem cảnh phơi cá, phơi mực — nơi hàng khô ở chợ được làm ra.