Chợ Hội An bên sông Hoài: chợ sáng của phố cổ và bến cá lúc rạng đông

Chợ Hội An là chợ trung tâm của phố cổ Hội An, nằm ở đầu phía đông đường Trần Phú, sát bờ sông Hoài. Đây là chợ sáng đúng nghĩa: rạng sáng thuyền cá cập bến, rau từ các làng ven phố về chợ, người dân đi chợ trước khi phố cổ đón khách. Chợ gồm nhà lồng chính, khu hàng ăn, khu rau và khu cá ven sông. Phố cổ Hội An từ tháng 7/2025 thuộc thành phố Đà Nẵng, trước đó thuộc tỉnh Quảng Nam.

Chợ của một thương cảng cũ

Hội An từng là một thương cảng sầm uất, nhất là vào thế kỷ 16–17, khi thuyền buôn từ nhiều nước ghé lại trao đổi hàng. Thương nhân người Hoa, người Nhật và người Việt cùng buôn bán, dựng nhà phố dọc sông. Năm 1999, khu phố cổ được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hoá Thế giới, như một ví dụ còn giữ khá nguyên vẹn của một thương cảng châu Á truyền thống.

Chợ Hội An là phần tiếp nối của đời sống buôn bán ấy. Vị trí bên sông Hoài — một nhánh nối với sông Thu Bồn — cho phép thuyền cập bến ngay cạnh chợ, giống như thời thương cảng. Khi các tàu buôn lớn không còn ghé, chợ thu nhỏ lại thành chợ của dân phố và các làng xung quanh, nhưng vẫn giữ cái nhịp sáng sớm gắn với dòng sông.

Đối diện chợ bên kia đường Trần Phú là Quan Công miếu, người dân hay gọi là chùa Ông. Ngôi miếu và khu chợ là hai điểm mốc đứng cạnh nhau ở đầu phố, một nơi của tín ngưỡng, một nơi của đời sống thường ngày.

Các khu trong chợ

Nghề may lấy nhanh ở Hội An là một câu chuyện riêng, được kể kỹ trong danh mục phố chuyên doanh. Ở đây chỉ cần biết: trong và quanh chợ có những dãy sạp vải lớn, nơi khách chọn vải, đo người rồi hẹn lấy đồ sau đó.

Đồ khô và gia vị xứ Quảng

Trong nhà lồng, các sạp đồ khô bày những thứ quen của bếp xứ Quảng: nước mắm, mắm cá, ớt, tỏi, hành, bánh tráng, sợi mì phơi khô, các loại đậu, mè. Phần lớn là hàng cho bếp nhà và cho quán ăn trong phố, không phải hàng làm quà, nên đây cũng là khu ít khách du lịch dừng lại nhất. Với ai muốn hiểu bếp Hội An nấu bằng gì, đứng trước một sạp đồ khô vài phút và hỏi người bán từng món dùng để làm gì là cách học nhanh và dễ chịu.

Hàng hoá trong nhà lồng không bày theo kiểu trưng bày cho đẹp. Thúng, rổ, mẹt, bao tải xếp sát nhau, người bán ngồi giữa hàng. Lối đi giữa các sạp vừa đủ cho hai người tránh nhau, nên đi chậm và nhường người đang mang hàng.

Sáng sớm ở bến chợ

Muốn thấy chợ Hội An thật, phải dậy sớm. Khi phố cổ còn tối, những chiếc thuyền chở cá, mực, tôm đã cập vào bờ sông Hoài trước chợ. Hàng được chuyển lên bờ bằng thúng, bằng rổ, đổ ra mặt sàn đá hay xếp lên mẹt. Người buôn cá đứng sẵn trên bờ, chọn hàng, mua đi bán lại ngay tại chỗ.

Cùng lúc đó, rau từ các làng trồng rau quanh phố cổ — nổi tiếng nhất là làng rau Trà Quế — được chở về bằng xe máy, xe đạp, có khi bằng gánh. Rau thơm Hội An là thứ không thể thiếu của các món ăn địa phương, nên khu rau luôn đông từ rất sớm.

Khoảng thời gian từ rạng sáng tới khi mặt trời lên cao là lúc chợ "của người Hội An". Người bán và người mua quen nhau, trò chuyện bằng giọng Quảng, hàng mua đi nhanh. Khi các đoàn khách bắt đầu vào phố cổ, khu cá đã vãn, bờ sông đã được dội rửa.

Nhịp chợ trong ngày

• Rạng sáng: thuyền cá cập bến, rau về; khu ven sông đông nhất.
• Sáng sớm: người dân phố cổ và các quán ăn đi chợ. Khu hàng ăn bắt đầu phục vụ bữa sáng.
• Giữa buổi sáng: khách du lịch vào phố cổ, ghé chợ xem, chụp ảnh, ăn uống. Khu vải, may đo đông khách.
• Trưa: khu hàng ăn đông; khu cá, khu rau đã thu dọn.
• Chiều: nhà lồng vãn dần, nhiều sạp đóng. Đời sống chuyển sang các con phố cổ và bờ sông.
• Tối: phía bên kia sông Hoài có chợ đêm — nhịp riêng, kể ở danh mục chợ đêm.

Chợ trong mùa lũ

Hội An nằm ở vùng hạ lưu sông Thu Bồn, gần biển. Gần như năm nào phố cổ cũng có vài đợt ngập vào mùa mưa lũ cuối năm. Khu chợ sát bờ sông thường là nơi nước vào sớm nhất.

Người buôn ở chợ Hội An quen với điều này: theo dõi tin nước lên, kê hàng cao, chuyển hàng lên gác, đóng sạp sớm. Khi nước rút, cả chợ cùng dọn bùn, rửa sạp, phơi hàng rồi mở lại. Nhiều nhà phố cổ có gác lửng, sàn gỗ cao — một phần là để đối phó với chuyện ngập này. Đây là kiểu "hệ thống vận hành" mà chợ ven sông nào cũng phải có, và chợ Hội An là ví dụ rõ.

Đi chợ Hội An hôm nay

• Đến trước khi trời sáng hẳn: đi bộ dọc bờ sông Hoài về phía chợ, xem thuyền cá cập bến. Đây là lúc đẹp nhất để chụp ảnh toàn cảnh mà không làm phiền ai.
• Giữ lối cho người làm việc: khu cá và khu rau là nơi người bán khiêng hàng nặng, sàn ướt. Đứng nép một bên, không chắn lối mang thúng.
• Xin phép trước khi chụp cận: chụp cảnh chung thì thoải mái, chụp gần mặt người bán thì hỏi một câu.
• Ăn sáng trong chợ: khu hàng ăn là chỗ quan sát chợ tốt nhất. Ngồi xuống, gọi một món, nhìn chợ chạy quanh mình.
• May đồ: hỏi rõ thời gian lấy đồ, số lần thử, cách sửa nếu chưa vừa. Chừa đủ thời gian trước ngày rời Hội An.
• Mùa lũ: theo dõi tin thời tiết; ngày nước lên, chợ có thể đóng hoặc chỉ mở một phần.
• Quy định trong phố cổ: khu phố cổ có quy định riêng về phương tiện và tham quan; hỏi thông tin ở các điểm hướng dẫn du lịch của phố cổ trước khi đi.

Chợ, sông và phố

Chợ Hội An cho thấy rõ một điều: chợ không đứng riêng mà gắn chặt với sông, với phố, với làng. Thuyền từ biển, rau từ làng, người từ phố cùng gặp nhau mỗi sáng ở một điểm. Khi phố cổ trở thành nơi đón khách từ khắp thế giới, chợ vẫn là chỗ người ta thấy được đời sống thật đằng sau những mái ngói rêu phong.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể ghé các bảo tàng nhỏ trong phố cổ (bảo tàng lịch sử, bảo tàng gốm sứ mậu dịch), đi thuyền trên sông Hoài lúc sáng sớm, và ra làng rau Trà Quế để thấy nơi rau của chợ được trồng.