Giữ một con hẻm sạch và an toàn là việc chung của các hộ trong hẻm, tổ dân phố và chính quyền phường, xã: đèn hẻm cho buổi tối, camera chung để để mắt lối ra vào, rác bỏ đúng giờ, cống thông, bình chữa cháy ở đầu hẻm và một nhóm người chịu đứng ra lo việc chung. Không có món nào trong số đó tự vận hành; hẻm nào giữ được lâu là hẻm có cách tổ chức rõ ràng, thu chi minh bạch và hàng xóm chịu nói chuyện với nhau.
Bài này đi qua từng việc, xem ai thường làm, làm thế nào cho bền và những điểm hay vướng.
Ai lo việc chung của một con hẻm
Ở đô thị Việt Nam, đơn vị gần dân nhất dưới phường, xã là tổ dân phố. Tổ dân phố có tổ trưởng do cư dân bầu, làm cầu nối giữa các hộ với ủy ban phường, xã: truyền đạt thông báo, tổng hợp ý kiến, đứng ra tổ chức những việc chung. Một tổ dân phố có thể gồm một con hẻm dài hoặc vài con hẻm gần nhau.
Bên cạnh đó, nhiều hẻm có những nhóm tự quản: nhóm góp tiền lắp đèn, lắp camera, nhóm trực vệ sinh, tổ an toàn phòng cháy. Những nhóm này hoạt động theo thoả thuận của các hộ, phối hợp với tổ dân phố.
| Việc | Thường do ai lo | Hộ dân góp phần ở đâu |
|---|---|---|
| Đèn chiếu sáng hẻm | Đơn vị chiếu sáng của địa phương hoặc các hộ góp lắp thêm | Báo đèn hỏng, góp tiền đèn bổ sung, tiền điện nếu dùng điện nhà |
| Camera chung | Nhóm hộ tự góp, có nơi phối hợp với công an phường, xã | Góp tiền, cho đặt thiết bị, thống nhất cách xem lại hình |
| Thu gom rác | Đơn vị thu gom theo hợp đồng với địa phương | Để rác đúng giờ, đúng chỗ, phân loại theo hướng dẫn |
| Cống, thoát nước | Đơn vị quản lý thoát nước, ủy ban phường, xã | Không xả rác xuống cống, báo khi tắc, ngập |
| Phòng cháy | Lực lượng phòng cháy, tổ an toàn phòng cháy ở khu dân cư | Có bình chữa cháy, giữ lối thoát, tham gia tập huấn |
Cách phân công cụ thể khác nhau giữa các tỉnh, thành phố và từng phường, xã. Muốn biết ở khu mình ai phụ trách việc gì, hỏi tổ trưởng tổ dân phố là nhanh nhất.
Đèn hẻm: thứ nhỏ nhưng thay đổi nhiều
Một con hẻm tối buổi tối là hẻm người ta ngại đi, dễ vấp ngã, dễ xảy ra trộm cắp. Đèn hẻm vì vậy là món đầu tiên cư dân nghĩ tới.
Ai lắp, ai trả tiền
Ở nhiều nơi, hệ thống chiếu sáng công cộng của địa phương đã phủ tới các hẻm chính. Những đoạn hẻm nhánh, góc khuất chưa có đèn thì các hộ thường góp tiền lắp thêm, có khi câu điện từ nhà một hộ rồi chia nhau tiền điện. Cách sau đơn giản nhưng dễ phát sinh chuyện khi hộ đó chuyển đi hay sửa nhà, nên ghi rõ thoả thuận và báo tổ dân phố.
Lắp đèn thế nào cho hợp
- Ưu tiên đầu hẻm, khúc cua, ngã ba và đoạn hẻm sâu nhất.
- Đèn chiếu xuống lối đi, không rọi thẳng vào cửa sổ phòng ngủ nhà ai.
- Dùng đèn tiết kiệm điện, có thể kèm cảm biến hay hẹn giờ.
- Dây điện đi gọn, có ống bảo vệ, do thợ có tay nghề lắp. Dây chằng chịt trong hẻm là một nguyên nhân gây chập cháy.
Camera chung: để mắt mà không soi vào nhà nhau
Nhiều hẻm ở các thành phố lớn đã góp tiền lắp camera ở đầu hẻm và những điểm quan trọng. Camera giúp răn đe trộm cắp, giúp xem lại khi có va quẹt, mất xe, và hỗ trợ công an khi cần. Nhưng camera chung cũng là chuyện nhạy cảm, vì nó ghi hình người qua lại, kể cả chính hàng xóm.
Thống nhất trước khi lắp
- Vị trí và góc quay: hướng vào lối đi chung, không quay thẳng vào cửa, cửa sổ nhà riêng.
- Ai giữ đầu ghi và ai được xem lại: thường giao cho một hoặc hai người tin cậy, có thể là tổ trưởng.
- Khi nào được trích xuất hình: khi có sự việc, có yêu cầu của cơ quan chức năng, hoặc khi các hộ liên quan cùng đồng ý.
- Bảo trì và chi phí: ai lo khi camera hỏng, mất điện, hết bộ nhớ.
Hình ảnh camera ghi được người qua lại là dữ liệu cá nhân. Việc thu thập, lưu trữ và chia sẻ hình ảnh này chịu quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành; tính tới cuối năm 2025, Việt Nam đã có Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, có hiệu lực từ đầu năm 2026. Điều nên tránh nhất là đăng hình người khác lên mạng xã hội để "bêu" khi chưa rõ sự việc. Khi có vụ việc, đưa hình cho công an phường, xã xử lý.
Rác: đúng giờ, đúng chỗ, đúng loại
Rác là vấn đề thường trực của hẻm. Một bịch rác để sai giờ có thể bị chó mèo xé, vương ra lối, bốc mùi cả buổi.
- Đúng giờ: để rác ra trước cửa hoặc điểm tập kết sát giờ xe thu gom tới, không để qua đêm.
- Đúng chỗ: hẻm nào có điểm tập kết chung thì để đó; không để trước cửa nhà người khác.
- Đúng loại: Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; cách phân loại cụ thể (bao nhiêu loại, túi màu gì, ngày nào thu loại nào) theo hướng dẫn của từng tỉnh, thành phố.
- Rác cồng kềnh: tủ cũ, nệm, xà bần sửa nhà không bỏ chung với rác hằng ngày; hỏi tổ dân phố hoặc đơn vị thu gom về cách gom riêng.
Cuối tuần, nhiều hẻm có thói quen tổng vệ sinh: quét lối, dọn cỏ, khơi rãnh. Một buổi sáng mỗi tháng, mỗi nhà một người, là đủ để hẻm thay đổi rõ.
Cống, nước đọng và muỗi
Cống trong hẻm thường nhỏ, dễ tắc vì rác, dầu mỡ, lá cây. Cống tắc thì mưa lớn là ngập, nước đọng là chỗ muỗi đẻ. Ở các thành phố phía Nam, sốt xuất huyết là mối lo theo mùa mưa, và ngành y tế luôn nhắc dọn vật chứa nước đọng quanh nhà.
Việc của mỗi hộ khá đơn giản: không đổ dầu mỡ, rác xuống cống; dọn chậu, lốp xe, vỏ hộp đọng nước; đậy kín lu, khạp chứa nước. Khi cống tắc hay hư nắp cống, báo tổ dân phố để chuyển lên phường, xã. Nắp cống hở trong hẻm tối là nguy hiểm thật sự cho người đi bộ và xe máy.
Phòng cháy: những phút đầu thuộc về người trong hẻm
Hẻm nhỏ, nhà sát nhau, xe chữa cháy khó vào sâu. Vì vậy phòng cháy ở hẻm dựa nhiều vào chính cư dân:
- Bình chữa cháy ở mỗi nhà và ở đầu hẻm, có người biết dùng và kiểm tra hạn định kỳ.
- Điểm chữa cháy công cộng ở những khu đã được bố trí, gồm bình chữa cháy, dụng cụ phá dỡ, đặt ở vị trí dễ lấy.
- Tổ an toàn phòng cháy giữa các hộ liền kề (ở nhiều nơi gọi là tổ liên gia an toàn phòng cháy chữa cháy): các hộ cảnh báo cho nhau, hỗ trợ nhau thoát nạn và dập lửa ban đầu.
- Lối thoát thứ hai cho mỗi nhà, không bịt kín hoàn toàn ban công, cửa sổ.
- Thói quen an toàn: không sạc xe điện qua đêm ở lối ra duy nhất, không để chất dễ cháy ở tầng trệt, ngắt điện khi đi vắng lâu.
Số điện thoại cần nhớ: 114 cho cứu hoả, cứu nạn cứu hộ; 115 cho cấp cứu; 113 cho công an. Dán ở đầu hẻm và trong nhà, chỗ ai cũng thấy.
Giữ hoà khí: quỹ chung, cuộc họp và lời nói
Hầu hết việc chung của hẻm cần tiền góp. Đây cũng là nguồn hay sinh chuyện nhất. Những hẻm giữ được việc chung lâu thường có mấy nét:
- Thu chi công khai: ghi sổ hoặc dán bảng thu chi, ai góp bao nhiêu, chi vào việc gì, còn lại bao nhiêu.
- Tự nguyện là chính: không ép hộ khó khăn, nhưng ghi nhận người góp.
- Họp ngắn, rõ việc: một buổi họp xóm mỗi quý hay khi có việc lớn, quyết định ghi lại.
- Người đứng ra được tin: thường là người ở lâu, có thời gian, được nhiều nhà nể.
- Nói trực tiếp: khó chịu chuyện xe đậu, tiếng ồn, rác thì nói với nhau hoặc nhờ tổ trưởng, thay vì để bức xúc tích lại.
Góc nhìn hôm nay
Một con hẻm sạch, sáng, an toàn không cần nhiều tiền, nhưng cần sự đều đặn và một vài người chịu khó. Người mới chuyển tới có thể bắt đầu đơn giản: chào tổ trưởng tổ dân phố, hỏi giờ thu gom rác và cách phân loại, hỏi xem hẻm có quỹ đèn, quỹ camera không, và biết vị trí bình chữa cháy gần nhất.
Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem hướng dẫn phân loại rác trên cổng thông tin của tỉnh, thành phố; hướng dẫn phòng cháy cho hộ gia đình của lực lượng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ; và các văn bản về bảo vệ dữ liệu cá nhân trước khi lắp camera chung.
Câu hỏi thường gặp
Tổ dân phố có vai trò gì trong việc giữ hẻm?
Tổ dân phố là cầu nối giữa các hộ với ủy ban phường, xã: truyền thông báo, tổng hợp ý kiến, đứng ra tổ chức việc chung như vệ sinh, đèn hẻm, phòng cháy. Tổ trưởng do cư dân bầu. Khi có việc như cống tắc, đèn hỏng, tranh chấp nhỏ, báo tổ trưởng là cách nhanh nhất.
Lắp camera chung trong hẻm cần lưu ý gì?
Cần thống nhất vị trí và góc quay hướng vào lối đi chung, không soi vào nhà riêng, cùng với người giữ đầu ghi và khi nào được xem lại hình. Hình ảnh ghi được là dữ liệu cá nhân, chịu quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành. Khi có vụ việc, đưa hình cho công an phường, xã thay vì đăng lên mạng.
Đèn hẻm bị hỏng thì báo ai?
Nếu là đèn chiếu sáng công cộng, báo tổ dân phố để chuyển lên ủy ban phường, xã hoặc đơn vị chiếu sáng của địa phương. Nếu là đèn do các hộ góp lắp, báo người phụ trách quỹ chung của hẻm. Ghi rõ vị trí đèn để sửa nhanh hơn.
Phân loại rác trong hẻm làm thế nào?
Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, nhưng cách chia loại, túi đựng và lịch thu do từng tỉnh, thành phố hướng dẫn. Hỏi tổ dân phố hoặc xem cổng thông tin địa phương. Rác cồng kềnh và xà bần cần gom riêng.
Hẻm nhỏ nên chuẩn bị gì để phòng cháy?
Nên có bình chữa cháy ở mỗi nhà và ở đầu hẻm, lập tổ an toàn phòng cháy giữa các hộ liền kề, giữ lối đi trống và mỗi nhà có lối thoát thứ hai. Không sạc xe điện qua đêm ở lối ra duy nhất. Nhớ số 114 để gọi cứu hoả, cứu nạn cứu hộ.
