Túi ni lông có mặt ở gần như mọi sạp chợ Việt: mỗi món một túi, rồi gom tất cả vào một túi to hơn. Giảm túi ni lông ở chợ không cần thay đổi lớn — chỉ cần người mua mang theo giỏ, túi vải, vài chiếc hộp có nắp cho thịt cá, và người bán hỏi một câu “có cần túi không” trước khi xé túi mới. Về quy định, Việt Nam đã có lộ trình hạn chế túi ni lông khó phân huỷ theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn; ở chợ, phần lớn sự thay đổi vẫn đến từ thói quen.
Vì sao chợ dùng nhiều túi ni lông đến vậy
Túi ni lông thắng thế ở chợ vì nó giải quyết rất nhiều việc cùng lúc, với chi phí rất thấp cho mỗi chiếc:
- Hàng ướt: cá, thịt, hải sản, đậu phụ, rau vừa tưới — túi ni lông giữ nước không rỉ ra.
- Mua lượng nhỏ, nhiều món: một bữa có thể mua sáu bảy thứ ở năm sáu sạp; mỗi sạp một túi.
- Đi chợ bằng xe máy: túi có quai treo được vào móc xe, gom gọn nhiều món.
- Thói quen hai bên: người bán quen đưa túi như một phần của việc bán; người mua quen không mang gì theo.
Kết quả là một buổi chợ của một gia đình có thể mang về cả chục chiếc túi, phần lớn chỉ dùng vài phút trên đường về rồi bỏ đi. Nhân với số gia đình đi chợ mỗi sáng, lượng túi thải ra rất lớn, và chợ cũng là nơi phải xử lý chính lượng túi bay vương vãi sau mỗi buổi họp.
Quy định về túi ni lông ở Việt Nam
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP hướng dẫn luật này đặt ra lộ trình hạn chế sản xuất, nhập khẩu, lưu hành sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân huỷ, trong đó có túi ni lông. Lộ trình nhắm trước tiên vào các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, khu du lịch, và vào việc sản xuất, nhập khẩu một số loại túi ni lông khó phân huỷ kích thước nhỏ, mỏng từ sau năm 2025.
Với chợ truyền thống, quy định đi kèm các chương trình khuyến khích của địa phương: tuyên truyền, đổi túi ni lông lấy túi vải, chọn một số chợ làm điểm thí điểm “chợ giảm rác thải nhựa”. Chi tiết từng mốc và đối tượng áp dụng có thể được sửa đổi; người bán và đơn vị quản lý chợ nên tra văn bản gốc và hỏi cơ quan quản lý môi trường của địa phương. Nội dung ở đây ghi theo quy định hiện hành tính tới cuối năm 2025.
Các nơi khác đã làm thế nào
Nhiều nước đã thử các cách khác nhau để giảm túi ni lông, và kinh nghiệm của họ cho thấy cách nào hiệu quả:
| Cách làm | Ví dụ | Điều rút ra |
|---|---|---|
| Thu phí túi tại quầy | Ireland áp dụng phí túi ni lông từ năm 2002 | Một khoản phí nhỏ nhưng nhìn thấy được đủ làm người mua nhớ mang túi theo |
| Cấm hẳn túi ni lông | Kenya cấm sản xuất, sử dụng túi ni lông từ năm 2017 | Hiệu quả nhanh nhưng cần có sẵn túi thay thế đủ rẻ |
| Chỉ không phát túi miễn phí | Nhiều chuỗi bán lẻ ở các nước | Người mua quen mang túi vải, nhưng chợ nhỏ khó áp dụng đồng đều |
| Thí điểm từng chợ, từng khu | Nhiều địa phương ở Việt Nam | Hiệu quả khi người bán và ban quản lý cùng làm, có túi thay thế tại chỗ |
Điểm chung của những cách làm hiệu quả: người mua được nhắc ngay tại lúc mua, và có sẵn lựa chọn thay thế dễ dùng.
Đi chợ ít túi: bộ đồ nghề gọn nhẹ
Không cần thay đổi hết một lần. Một bộ đồ nghề nhỏ đủ để bớt phần lớn số túi trong một buổi chợ:
Giỏ hoặc túi vải lớn
Một chiếc giỏ nhựa đan, giỏ cói hay túi vải rộng miệng là “túi mẹ” để gom mọi món. Chỉ riêng việc này đã bỏ được chiếc túi to cuối cùng, thường là túi dày nhất.
Hộp có nắp cho thịt, cá
Hàng ướt là lý do chính khiến người ta cần túi ni lông. Hai ba chiếc hộp có nắp kín giải quyết việc này: người bán cho thịt, cá thẳng vào hộp, đậy lại, không rỉ nước ra giỏ. Hộp rửa được, dùng nhiều lần.
Túi lưới, túi vải nhỏ cho rau củ
Rau, củ, trái cây không cần túi kín. Túi lưới hoặc túi vải nhỏ thoáng khí, rau giữ tươi lâu hơn, lại dễ giặt.
Túi ni lông cũ dùng lại
Những chiếc túi còn sạch từ lần trước có thể gấp gọn mang theo, dùng lại cho món cần túi kín. Đây là bước chuyển tiếp dễ nhất cho người chưa quen mang hộp.
Phía người bán: một câu hỏi thay đổi nhiều thứ
Với người bán, túi ni lông là một khoản chi phí nhỏ nhưng đều đặn mỗi ngày. Bớt túi cũng là bớt chi. Vài cách người bán có thể làm mà không làm phiền khách:
- Hỏi trước: “Cô có cần túi không ạ?” — nhiều khách có giỏ nhưng ngại nói.
- Cho vào giỏ, hộp của khách khi khách đưa, thay vì vẫn bọc thêm một lớp túi.
- Gộp túi: nhiều món khô bỏ chung một túi thay vì mỗi món một túi.
- Dùng lá cho một số món như xôi, bánh, đậu, rau thơm — vật liệu cũ của chợ Việt vẫn còn dùng được.
Khi cả dãy chợ cùng làm, người mua dễ hình thành thói quen hơn. Đơn vị quản lý chợ có thể hỗ trợ bằng cách đặt điểm đổi túi vải, nhắc nhở trên loa chợ, hoặc ghi nhận những dãy hàng làm tốt.
Những vướng mắc thật
Giảm túi ni lông ở chợ không đơn giản như ở siêu thị, vì chợ có những đặc điểm riêng:
- Đi chợ tiện đường: nhiều người ghé chợ trên đường đi làm về, không mang theo giỏ.
- Hàng ướt, hàng có mùi: người mua lo nước cá rỉ ra túi xách, xe máy.
- Túi thay thế cũng có chi phí: túi giấy, túi “tự huỷ” giá cao hơn và không phải loại nào cũng phân huỷ như quảng cáo.
- Chợ nhiều người bán nhỏ: khó áp một quy định chung cho từng sạp như ở một chuỗi cửa hàng.
Vì thế mục tiêu thực tế là giảm, không phải xoá hẳn ngay. Bớt chiếc túi to cuối cùng, bớt túi cho rau củ khô ráo, dùng hộp cho thịt cá — chừng đó đã bớt được phần lớn.
Góc nhìn hôm nay: thử một tuần đi chợ ít túi
Muốn bắt đầu, thử một tuần với ba việc: luôn để một túi vải gấp gọn trong cốp xe hoặc túi xách; mang hai hộp có nắp mỗi lần đi mua thịt, cá; và nói “cho vào giỏ giúp cháu” trước khi người bán kịp xé túi. Cuối tuần, đếm số túi ni lông mang về nhà so với tuần trước. Con số thường giảm rõ rệt chỉ nhờ ba thói quen nhỏ.
Chợ Việt từng gói hàng bằng lá chuối, lá sen, giỏ tre, mo cau. Không cần quay lại hết như xưa, nhưng chiếc giỏ đi chợ — thứ từng là vật quen thuộc trong mọi gia đình — vẫn là lời giải gọn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có cấm túi ni lông ở chợ không?
Tính tới cuối năm 2025, Việt Nam có lộ trình hạn chế túi ni lông khó phân huỷ theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, nhắm trước tiên vào siêu thị, trung tâm thương mại và việc sản xuất, nhập khẩu một số loại túi. Ở chợ truyền thống chủ yếu là các chương trình khuyến khích; nên tra văn bản gốc để biết chi tiết.
Đi chợ mua thịt cá không dùng túi ni lông thì đựng bằng gì?
Hộp có nắp kín là lựa chọn tiện nhất: người bán cho thẳng vào hộp, không rỉ nước, rửa được và dùng lại. Cũng có thể dùng lại túi ni lông sạch từ lần trước cho món ướt.
Túi tự huỷ có tốt hơn túi ni lông thường không?
Không phải loại nào được gọi là “tự huỷ” cũng phân huỷ như quảng cáo; nhiều loại chỉ vỡ thành mảnh nhỏ. Cách giảm rác chắc chắn nhất vẫn là dùng ít túi hơn và dùng lại giỏ, túi vải, hộp.
Người bán ở chợ có thể giảm túi ni lông thế nào?
Hỏi khách có cần túi không trước khi đưa, cho hàng vào giỏ hoặc hộp của khách, gộp nhiều món khô vào một túi và dùng lá cho những món hợp. Những việc nhỏ này vừa bớt rác vừa bớt chi phí túi mỗi ngày.
Nước nào đã cấm túi ni lông?
Kenya cấm sản xuất và sử dụng túi ni lông từ năm 2017, là một trong những lệnh cấm được nhắc nhiều nhất. Ireland chọn cách thu phí túi tại quầy từ năm 2002. Nhiều nước khác áp dụng các mức hạn chế khác nhau.