Chợ đêm Bến Thành là dãy sạp tạm mở hằng tối trên hai con đường chạy dọc hai hông chợ Bến Thành, phố Phan Bội Châu và phố Phan Chu Trinh, ở trung tâm TP.HCM. Khi toà chợ ngày đóng cửa lúc chiều tối, các sạp quần áo, đồ lưu niệm và hàng ăn dựng lên, đón khách tới khoảng nửa đêm, rồi dọn đi để sáng hôm sau chợ ngày mở lại.
Nói gọn, đây là một khu chợ làm hai ca: ca ngày trong nhà lồng, ca đêm ngoài phố.
Hai ca của một khu chợ
Chợ Bến Thành ở vị trí hiện nay khánh thành năm 1914, là một trong những biểu tượng quen thuộc nhất của thành phố với tháp đồng hồ ở cửa chính. Ban ngày, bên trong là các dãy sạp vải vóc, quần áo, đồ khô, đặc sản, khu hàng ăn, khu tươi sống. Toà chợ đóng cửa vào chiều tối; ngay sau đó, phần phố ở hai hông chợ đổi vai.
Chuyển ca diễn ra theo một trình tự quen tay:
- Chiều muộn: các sạp trong nhà lồng dọn hàng, kéo bạt, khoá ki-ốt. Lượng khách trong chợ thưa dần.
- Chập tối: hai con đường bên hông được rào chắn theo giờ. Khung sạp đêm được đẩy ra, ráp lại, kéo điện, treo đèn.
- Đầu buổi tối: hàng ăn bắt đầu nổi lửa, ghế nhựa được kê ra. Dãy quần áo, lưu niệm đã sáng đèn.
- Giữa buổi tối: đông nhất, khách du lịch từ các khách sạn quanh trung tâm đổ về, người thành phố tan làm ghé ăn.
- Gần nửa đêm: dọn sạp, gom rác, rửa mặt đường, trả phố cho giao thông.
Giờ cụ thể có thể thay đổi theo quy định của địa phương và theo từng giai đoạn sắp xếp lại khu chợ đêm. Trước khi đi nên xem thông tin mới nhất.
Bố cục: hai dãy phố, hai nhóm hàng
Chợ Bến Thành có bốn cửa chính theo bốn hướng. Cửa Nam là cửa có tháp đồng hồ, nhìn ra quảng trường trước chợ. Cửa Bắc nhìn ra đường Lê Thánh Tôn. Hai cửa Đông và Tây nhìn ra hai con phố mà chợ đêm chiếm chỗ.
| Khu vực | Hàng chủ yếu | Ghi chú khi đi |
|---|---|---|
| Dãy sạp hai bên hông chợ | Quần áo, túi, giày dép, đồ lưu niệm, đồ thủ công | Lối đi khá hẹp, nên đi theo dòng người |
| Khu hàng ăn | Hải sản, món nướng, cơm, mì, chè, nước giải khát | Có bàn ghế, thực đơn thường có ảnh và giá in sẵn |
| Mặt tiền nhà phố đối diện | Cửa hàng cố định, quán ăn, tiệm đặc sản | Mở muộn theo nhịp chợ đêm |
| Phía cửa Nam | Ít sạp, là nơi hẹn gặp và chụp ảnh | Tháp đồng hồ sáng đèn là mốc dễ nhận |
Nguyên tắc xếp hàng ở đây giống hầu hết chợ đêm: hàng khô ở đoạn đông người đi qua, hàng ăn ở đoạn có thể kê bàn và gần nguồn nước. Hàng cùng loại đứng cạnh nhau nên muốn so sánh rất tiện, chỉ cần đi vài bước.
Bán gì và bán cho ai
Khách của chợ đêm Bến Thành có hai nhóm rõ: khách du lịch trong và ngoài nước ở các khách sạn quanh trung tâm, và người thành phố ra ăn tối, đi dạo. Mặt hàng chia theo hai nhóm ấy.
Hàng cho khách du lịch
- Áo phông in hình thành phố, nón lá, túi cói, tranh nhỏ, đồ sơn mài, đồ gỗ mỹ nghệ.
- Áo dài may sẵn, khăn lụa, đồ thêu.
- Đặc sản khô đóng gói: cà phê, hạt điều, bánh kẹo, trái cây sấy, gia vị.
Hàng cho người thành phố
- Quần áo phổ thông, giày dép, phụ kiện.
- Bữa tối ngoài trời: hải sản, ốc, món nướng, các món nước kiểu Nam Bộ.
- Đồ uống mát: nước mía, sinh tố, trà đá. Ở thành phố nóng quanh năm, cốc nước mát chiếm một phần không nhỏ trong nhịp chợ.
Hàng ăn hải sản thường tính theo cân hoặc theo con, tuỳ món. Trước khi gọi, nên hỏi rõ món tính theo cách nào, một phần khoảng bao nhiêu, rồi mới chọn. Một câu hỏi từ đầu giúp cả người bán lẫn người mua yên tâm.
Khu phố quanh chợ khi đêm xuống
Chợ đêm Bến Thành nằm giữa một mạng phố rất đông về tối. Đi chợ xong, phần lớn khách đi tiếp tới một trong mấy hướng:
- Đường Lê Lợi chạy từ quảng trường trước chợ về phía Nhà hát Thành phố, vỉa hè rộng, cây xanh, là trục đi dạo của khu trung tâm.
- Đường Nguyễn Huệ, cách không xa, có không gian đi bộ rộng dẫn về phía trụ sở UBND Thành phố, đông người tối cuối tuần.
- Khu phố Tây quanh Bùi Viện, Phạm Ngũ Lão (thuộc quận 1 cũ) ở phía tây nam chợ, đông khách du lịch ba lô, hàng ăn và quán mở rất muộn.
- Công viên 23 Tháng 9 chạy dọc phía tây nam khu chợ, buổi tối có người tập thể dục, đi dạo, ngồi nghỉ.
Khi đứng ở quảng trường trước cửa Nam lúc tối, có thể thấy rõ khu chợ là một nút giao của đời sống trung tâm: người đi bộ từ khách sạn ra, người đi xe từ các ngả đổ về, xe khách du lịch dừng thả khách. Chợ đêm ăn theo dòng người ấy, và dòng người ấy cũng cần chợ đêm làm chỗ dừng.
Thời tiết và nhịp mùa
TP.HCM có hai mùa: mùa khô và mùa mưa. Mùa mưa, thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, hay có những cơn mưa rào chiều tối, đến nhanh và tạnh nhanh. Với chợ đêm, đây là chuyện của mấy chục phút: người bán kéo bạt, che hàng, khách tạt vào mái hiên nhà phố hoặc ngồi lại các bàn ăn có mái che. Mưa tạnh, chợ nhanh chóng đông trở lại.
Mùa khô ít mưa, buổi tối dễ chịu hơn, cũng là mùa khách du lịch đông. Những tuần trước Tết, khu trung tâm có thêm nhiều hoạt động, đường phố quanh chợ đông hơn ngày thường.
Đi chợ đêm Bến Thành cho dễ chịu
- Đến lúc chập tối để thấy chợ vừa dựng, đi lại thoáng và chụp ảnh tháp đồng hồ lúc trời còn ửng sáng.
- Gửi xe ở điểm giữ xe hợp lệ quanh khu trung tâm rồi đi bộ. Hai con phố chợ đêm được rào chắn trong giờ họp.
- Hỏi giá và cách tính trước khi gọi món hay chọn hàng. Nhiều sạp ghi giá sẵn, xem trước cho nhanh.
- Thử đồ cẩn thận: sạp đêm hiếm chỗ thử, nên hỏi kỹ cỡ, chất vải, có đổi được không.
- Giữ túi phía trước ở đoạn đông, điện thoại cất túi trong.
- Bỏ rác đúng chỗ: cốc, que, hộp xốp là phần rác lớn nhất của khu hàng ăn.
- Quay lại vào buổi sáng nếu muốn xem chợ Bến Thành thật sự, khi bên trong nhà lồng mở hết các khu hàng.
Góc nhìn hôm nay: một biểu tượng làm việc hai ca
Chợ Bến Thành đã hơn một thế kỷ là chợ của người Sài Gòn, rồi dần thành điểm đến của khách du lịch. Chợ đêm bên hông chợ là bước tiếp theo trong câu chuyện ấy: dùng khoảng phố quanh một toà nhà nổi tiếng để kéo dài đời sống buôn bán thêm vài giờ mỗi ngày, mà không cần xây thêm gì.
Cái hay và cái khó của mô hình này nằm ở chỗ nó tạm. Mỗi tối phải dựng lại, mỗi đêm phải dọn sạch, và cứ vài năm lại có một đợt sắp xếp lại tuyến sạp, giờ họp. Người đi chợ không cần biết hết chi tiết, chỉ cần nhớ rằng chợ đêm hôm nay có thể không giống bức ảnh ai đó chụp mấy năm trước.
Muốn hiểu thêm về khu chợ, có thể tìm đọc tư liệu về lịch sử chợ Bến Thành trên cổng thông tin của TP.HCM, ghé Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh để xem các trưng bày về đời sống đô thị, và đi chợ hai lần: một lần ban ngày, một lần ban đêm, để thấy cùng một khu đất được dùng theo hai cách.
Câu hỏi thường gặp
Chợ đêm Bến Thành mở cửa lúc mấy giờ?
Chợ đêm thường bắt đầu dựng sạp khi toà chợ ngày đóng cửa vào chiều tối và mở tới khoảng nửa đêm. Giờ cụ thể có thể thay đổi theo quy định địa phương, nên kiểm tra thông tin mới nhất trước khi đi.
Chợ đêm Bến Thành nằm ở đâu?
Chợ đêm nằm trên hai con phố dọc hai hông chợ Bến Thành là Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, ở trung tâm TP.HCM. Từ quảng trường trước cửa Nam có tháp đồng hồ đi vòng sang hai bên là tới.
Chợ đêm Bến Thành bán gì?
Chủ yếu là quần áo, túi, giày dép, đồ lưu niệm, đồ thủ công, đặc sản khô đóng gói và hàng ăn như hải sản, món nướng, món nước Nam Bộ. Khách gồm cả khách du lịch lẫn người thành phố ra ăn tối.
Chợ Bến Thành xây năm nào?
Chợ Bến Thành ở vị trí hiện nay khánh thành năm 1914. Toà chợ có tháp đồng hồ ở cửa Nam và bốn cửa chính theo bốn hướng.
Chợ đêm Bến Thành có gần phố đi bộ Nguyễn Huệ không?
Có. Từ chợ đi theo đường Lê Lợi về phía Nhà hát Thành phố là tới khu vực đường Nguyễn Huệ, đi bộ không xa. Nhiều người kết hợp đi chợ đêm, đi dạo trung tâm trong cùng một buổi tối.