Chợ đêm phố cổ Hà Nội họp các tối cuối tuần (thường là thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật) trên trục phố Hàng Đào – Hàng Ngang – Hàng Đường, chạy từ gần hồ Hoàn Kiếm lên tới cửa chợ Đồng Xuân. Sạp dựng giữa lòng đường từ chập tối, bán quần áo, phụ kiện, đồ lưu niệm, đồ ăn vặt, rồi dọn sạch trước nửa đêm để con phố trở lại làm đường như cũ.
Đây là kiểu chợ "chiếm phố theo giờ" điển hình: không có toà nhà, không có sạp cố định, chỉ có một khung giờ và một con đường cấm xe.
Tuyến chợ đi từ đâu tới đâu
Trục chợ đêm nối ba con phố liền nhau theo hướng nam – bắc, đều là những phố buôn bán lâu đời của khu phố cổ:
| Đoạn | Vị trí | Không khí |
|---|---|---|
| Hàng Đào | Đầu phía nam, gần góc bắc hồ Hoàn Kiếm | Đoạn đông người bắt đầu đi vào chợ, nhiều sạp quần áo, phụ kiện |
| Hàng Ngang | Đoạn giữa, nối tiếp Hàng Đào | Phố ngắn, sạp san sát, dòng người dày |
| Hàng Đường | Đoạn cuối, dẫn lên khu chợ Đồng Xuân | Hàng xen lẫn với các cửa hàng ô mai, mứt mở cửa hai bên |
| Quanh chợ Đồng Xuân | Điểm kết của tuyến | Thoáng hơn, nhiều hàng ăn ở các phố, ngõ xung quanh |
Tên phố vẫn giữ dấu nghề xưa: Hàng Đào là phố buôn tơ lụa, vải vóc; Hàng Đường là phố bán đường, mật, bánh kẹo. Ngày nay mặt hàng đã đổi nhiều, nhưng Hàng Đường vẫn còn khá nhiều cửa hàng ô mai, mứt, và chính các cửa hàng ấy góp phần tạo mùi vị riêng cho đoạn cuối chợ đêm.
Ở đầu kia của tuyến là chợ Đồng Xuân, toà chợ có từ cuối thế kỷ 19, chợ lớn nhất khu phố cổ. Ban ngày đó là chợ bán buôn, bán lẻ đủ ngành hàng; buổi tối toà chợ đóng cửa, nhưng khoảng sân và phố trước chợ trở thành chỗ kết của chợ đêm.
Dựng một khu chợ trên phố hẹp
Phố cổ Hà Nội hẹp: lòng đường chỉ đủ vài làn xe máy, vỉa hè thường bị bậc thềm, cột điện, xe dựng chiếm bớt. Vì vậy chợ đêm ở đây phải xếp rất khéo.
- Sạp ở giữa, người đi hai bên. Các sạp tạm dựng thành dãy dọc tim đường, quay mặt ra hai phía. Khách đi trong hai lối hẹp giữa dãy sạp và mặt tiền nhà phố.
- Nhà mặt phố vẫn mở cửa. Cửa hàng hai bên phố tiếp tục buôn bán. Nhờ vậy người đi trong lối chợ có thể ghé hai phía: một bên là sạp tạm, một bên là cửa hàng cố định.
- Xe được chặn ở đầu phố theo giờ. Khi chợ họp, xe cơ giới không đi vào trục chính. Các phố cắt ngang vẫn là lối để người dân ra vào nhà và để lực lượng chức năng đi lại khi cần.
- Sạp gọn, khung nhẹ. Khung sắt gấp, mặt bàn hoặc giá treo, mái bạt, đèn gắn sẵn. Mọi thứ phải dựng được trong khoảng một giờ và tháo được trong ít phút hơn thế.
Cách xếp này khiến tuyến chợ có một "chiều đi" khá rõ: phần đông người đi từ phía hồ Hoàn Kiếm lên Đồng Xuân rồi quay về theo lối bên kia. Ai đi ngược chiều sẽ thấy ngay vì phải lách liên tục.
Chợ đêm phố cổ bán gì
Mặt hàng ở đây nghiêng về hàng phổ thông, dễ mang theo, hợp với khách trẻ và khách du lịch:
- Quần áo, giày dép, túi xách, mũ: chiếm số đông sạp trên trục chính. Mẫu đổi theo mùa, mùa đông nhiều khăn, áo khoác, mùa hè nhiều áo phông, váy mỏng.
- Phụ kiện, đồ trang sức nhỏ: kẹp tóc, vòng tay, ốp điện thoại, kính mắt.
- Đồ lưu niệm: tranh nhỏ, đồ gốm, đồ thêu, quạt, mô hình xích lô, áo in hình phố cổ, những thứ khách nước ngoài hay mua làm quà.
- Đồ ăn, đồ uống: tập trung ở các phố ngang và quanh khu Đồng Xuân hơn là trên trục chính, vì trục chính quá chật để kê ghế.
Người quen chợ thường nói chợ đêm phố cổ là nơi để "đi một vòng" hơn là nơi để mua sắm lớn. Hàng có thể trùng nhiều sạp; người mua đi hết một lượt rồi mới quay lại sạp ưng nhất là cách làm phổ biến, và cũng công bằng cho người bán.
Nhịp một tối chợ
Giờ giấc cụ thể có thể thay đổi theo mùa và theo quy định của chính quyền sở tại, nhưng nhịp chung của một tối chợ khá ổn định:
- Chiều muộn: xe ba gác, xe máy chở hàng tới đầu phố. Người bán đứng chờ tới giờ phố được chặn xe.
- Chập tối: khung sạp được dựng, đèn thắp lên, hàng được treo và bày. Đây là lúc chợ thoáng nhất.
- Khoảng hai ba tiếng sau: đỉnh đông. Hai lối đi kín người, nhất là đoạn Hàng Ngang hẹp. Những tối có lễ hội hoặc dịp nghỉ dài, dòng người dày hơn hẳn.
- Gần cuối buổi: người bán bắt đầu gom hàng, gỡ bạt. Khách vẫn còn nhưng đã thưa.
- Sau giờ dọn: khung sạp được chở đi, tổ vệ sinh quét dọn, phố mở lại cho xe.
Chợ theo mùa
Hà Nội có bốn mùa rõ, và chợ đêm đổi theo. Mùa hè, buổi tối vẫn oi, người đi chợ đông về khuya hơn. Mùa đông, gió bấc làm chợ vãn sớm, nhưng hàng áo len, khăn, găng tay lại đắt khách. Những tối mưa phùn, các sạp kéo bạt kín, lối đi trơn, chợ thưa người. Dịp Trung thu và những tuần trước Tết, cả khu phố cổ đông hơn, chợ đêm cũng nhộn nhịp theo.
Đi chợ đêm phố cổ cho dễ
- Gửi xe ngoài trục chợ. Xe máy không vào được trục chính trong giờ chợ. Gửi xe ở điểm trông giữ xe hợp lệ quanh khu phố cổ rồi đi bộ vào. Hỏi rõ giờ nhận xe muộn nhất trước khi gửi.
- Chọn một đầu để bắt đầu. Đi từ phía hồ Hoàn Kiếm lên Đồng Xuân là chiều nhiều người chọn, cuối tuyến có nhiều hàng ăn để nghỉ chân.
- Đi chậm, dừng sát mép sạp. Lối đi hẹp, dừng giữa lối để xem hàng sẽ chặn cả dòng người phía sau. Muốn xem kỹ thì bước sát vào sạp.
- Hỏi giá trước khi thử. Hỏi từ đầu, nói rõ cỡ, màu mình cần. Không ưng thì cảm ơn rồi đi tiếp, đó là chuyện bình thường ở chợ.
- Mang túi gọn. Ba lô to dễ va vào hàng treo và người khác; túi đeo chéo phía trước tiện hơn.
- Trẻ nhỏ và người lớn tuổi: nên đi lúc chập tối, khi chợ còn thưa, và nghỉ ở các phố ngang thoáng hơn.
Quanh chợ đêm có gì
Chợ đêm phố cổ không đứng một mình. Nó là một mắt xích trong đời sống cuối tuần của khu trung tâm Hà Nội:
- Hồ Hoàn Kiếm ở đầu phía nam, cuối tuần có không gian đi bộ quanh hồ. Nhiều người đi dạo quanh hồ trước rồi mới rẽ lên chợ.
- Ô Quan Chưởng, cửa ô cũ còn lại của kinh thành Thăng Long, nằm ở phía đông khu chợ Đồng Xuân, đáng ghé khi đi qua khu Đồng Xuân.
- Các phố ăn uống buổi tối như khu Tạ Hiện, Mã Mây, Hàng Buồm, đông khách du lịch về khuya.
- Toà chợ Đồng Xuân: muốn thấy chợ "thật" của phố cổ thì quay lại vào buổi sáng, khi các tầng hàng mở cửa và hàng hoá đổ về.
Góc nhìn hôm nay: phố buôn sống thêm một ca
Khu phố cổ Hà Nội hình thành từ nghề buôn. Tên phố "Hàng" là dấu vết của những dãy cửa hàng cùng nghề nằm cạnh nhau. Chợ đêm cuối tuần, theo một nghĩa nào đó, là cách các con phố ấy tiếp tục làm điều chúng vẫn làm, chỉ là vào một khung giờ khác và cho một nhóm khách khác. Ban ngày phố là của hàng buôn sỉ, xe chở hàng và người đi làm; tối cuối tuần phố thuộc về người đi dạo.
Vì chợ đêm là một quy ước tạm, giờ họp, phạm vi tuyến hay số ngày trong tuần có thể được điều chỉnh. Trước khi đi, nên xem thông báo mới nhất của chính quyền phường hoặc cổng thông tin du lịch Hà Nội.
Muốn đọc thêm về những con phố này, có thể tìm Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam, tập bút ký về quà Hà Nội và phố phường, hoặc ghé các trưng bày về phố cổ trong khu nhà cổ được mở cho khách tham quan ở phố Mã Mây. Đi chợ đêm xong rồi quay lại cùng con phố vào buổi sáng là cách đơn giản nhất để thấy một con phố sống hai đời ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Chợ đêm phố cổ Hà Nội họp ngày nào?
Chợ đêm phố cổ thường họp vào các tối thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, từ chập tối tới gần nửa đêm. Giờ cụ thể có thể thay đổi theo mùa hoặc dịp lễ, nên xem thông báo mới nhất trước khi đi.
Chợ đêm Đồng Xuân nằm ở đâu?
Chợ đêm trải trên trục phố Hàng Đào – Hàng Ngang – Hàng Đường, từ gần góc bắc hồ Hoàn Kiếm lên tới khu chợ Đồng Xuân, ở khu phố cổ trung tâm Hà Nội. Người ta hay gọi là chợ đêm Đồng Xuân hay chợ đêm phố cổ, đều là một.
Chợ đêm phố cổ bán những gì?
Chủ yếu là quần áo, giày dép, túi, phụ kiện, đồ lưu niệm và một số đồ thủ công. Hàng ăn uống tập trung nhiều ở các phố ngang và quanh khu chợ Đồng Xuân hơn là trên trục chính.
Đi chợ đêm phố cổ có được đi xe máy vào không?
Trong giờ chợ họp, trục chính bị chặn xe cơ giới để làm lối đi bộ. Nên gửi xe ở điểm trông giữ hợp lệ quanh khu phố cổ rồi đi bộ vào, hỏi rõ giờ lấy xe muộn nhất.
Chợ đêm phố cổ khác phố đi bộ Hồ Gươm thế nào?
Phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm là không gian đi dạo, sinh hoạt cộng đồng; chợ đêm là tuyến phố có sạp bán hàng dày đặc. Hai nơi nằm sát nhau nên nhiều người đi dạo quanh hồ rồi rẽ lên chợ đêm trong cùng một tối.