Đi chợ lần đầu: đi vòng nào, mua gì trước, gì sau cho gọn

Đi chợ lần đầu dễ nhất khi đi theo nguyên tắc: đi một vòng xem trước, mua hàng khô và đồ để lâu trước, đồ tươi sống sau cùng, và đồ cần giữ lạnh là món cuối trước khi về. Viết sẵn danh sách theo từng khu trong chợ, mang túi chia ngăn, và hỏi người bán khi chưa biết chọn. Cách này giúp không phải xách cá thịt đi lòng vòng, cũng không bỏ sót món.

Trước khi ra chợ

Viết danh sách theo khu, không theo món ăn

Người đi chợ lần đầu hay viết danh sách theo bữa: canh chua, cá kho, rau luộc. Ra chợ mới thấy lúng túng vì các món nằm rải ở nhiều khu. Cách dễ hơn là chuyển danh sách đó sang các khu của chợ: khu rau – củ – trái cây, khu thịt, khu cá, khu hàng khô – gia vị, khu đồ ăn sẵn. Như vậy mỗi khu chỉ ghé một lần.

Chọn giờ

Nếu chưa quen, nên tránh giờ đông nhất buổi sáng, khi lối đi chật và người bán bận. Đi sớm một chút hay muộn một chút, người bán có thời gian trả lời câu hỏi hơn. Đồ tươi sống đẹp nhất vào buổi sáng; buổi chiều lựa chọn ít hơn nhưng chợ thong thả hơn.

Mang theo gì

• Một hai túi vải hoặc giỏ chắc, một túi riêng cho đồ ướt.
• Tiền lẻ, và điện thoại có ứng dụng chuyển khoản nếu quen dùng.
• Giày dép không trơn, vì khu tươi sống hay ướt.
• Nếu đi xa hoặc trời nóng, một túi giữ lạnh nhỏ cho thịt cá.

Đi một vòng trước khi mua

Lần đầu tới một chợ, nên dành vài phút đi một vòng. Mục đích không phải để so ai rẻ hơn, mà để biết chợ được chia khu ra sao, lối nào thông, cổng nào gần chỗ gửi xe, sạp nào đông khách. Ở hầu hết chợ dân sinh Việt Nam, đồ tươi sống thường nằm ở một khu riêng, có sàn dễ rửa, gần cửa thoát nước; hàng khô, quần áo, đồ gia dụng nằm ở khu khô ráo hơn hoặc ở tầng trên.

Một sạp đông khách quen thường là dấu hiệu hàng ổn định, dù không phải lúc nào cũng vậy. Một sạp bày gọn, sạch, dao thớt rửa sạch, đồ sống và đồ chín để riêng là dấu hiệu tốt về vệ sinh.

Thứ tự mua: khô trước, tươi sau, lạnh cuối

Nguyên tắc này giúp đồ tươi ở ngoài nhiệt độ thường ít thời gian nhất, và không bị đè dập bởi những món nặng mua sau.

Nếu cần nhờ làm cá hoặc thái thịt, có thể đặt trước ở sạp rồi đi mua món khác, quay lại lấy. Đây là cách người đi chợ lâu năm tiết kiệm thời gian, và người bán thường quen với việc này.

Hỏi và chọn hàng khi chưa có kinh nghiệm

Người đi chợ lần đầu không cần giả vờ thành thạo. Nói thật với người bán rằng mình mới nấu, định làm món gì, nhà mấy người, thường sẽ được tư vấn kỹ hơn. Một vài câu hỏi hữu ích:

• "Món này hôm nay mới về không?"
• "Nấu canh cho bốn người thì lấy chừng nào?"
• "Phần nào hợp để kho, phần nào hợp để xào?"
• "Rau này để được mấy ngày?"

Hỏi giá trước khi người bán cân là thói quen tốt, vì một số món bán theo cân, một số bán theo bó, theo con hay theo phần. Biết trước cách tính giúp hai bên không bị bất ngờ khi tính tiền.

Vài dấu hiệu chọn đồ tươi cơ bản

• Rau: lá tươi, cuống không thâm, không có mùi lạ.
• Thịt: màu tự nhiên, bề mặt hơi se, ấn vào có độ đàn hồi.
• Cá: mắt trong, mang đỏ, thân chắc, không có mùi khó chịu.
• Trái cây: vỏ không dập, cuống còn tươi; hỏi người bán món nào ăn ngay, món nào để thêm vài ngày.

Đây chỉ là những dấu hiệu chung. Người bán ở mỗi vùng còn có cách nhận biết riêng với từng loại hàng địa phương, và hỏi họ là cách học nhanh nhất.

Giữ đồ trong lúc đi chợ

Xếp túi đúng cách giúp về nhà không phải thấy rau dập hay nước cá dính sang đồ khác. Đồ nặng, cứng để dưới; rau, trứng, đậu phụ để trên; thịt cá buộc kỹ, để túi riêng. Nếu đi xe máy, treo túi nặng ở móc trước, không để túi đong đưa chạm bánh xe, và không chở quá cồng kềnh.

Trong chợ đông, nên mang túi phía trước người, giữ điện thoại và ví trong túi kín. Đây là thói quen chung ở mọi chỗ đông người, không riêng gì chợ.

Mua bao nhiêu là vừa

Người mới đi chợ hay mua quá tay, vì hàng bày nhiều và món nào trông cũng ngon. Một cách ước lượng đơn giản là nghĩ theo bữa chứ không theo cân: nhà mấy người, ăn mấy bữa ở nhà trong vài ngày tới, bữa nào nấu món gì. Rau lá chỉ nên mua cho một hai ngày; củ quả, trái cây cứng có thể mua cho cả tuần; thịt cá nếu mua nhiều thì chia phần, cất ngăn đá ngay khi về.

Khi không chắc, cứ hỏi người bán: "nấu canh cho ba người thì lấy bao nhiêu?". Người bán ước lượng lượng hàng mỗi ngày nên thường trả lời rất sát. Lần sau đi chợ, người mua sẽ tự có cảm giác về lượng mà không cần hỏi nữa.

Khi về tới nhà

• Cất thịt cá vào tủ lạnh trước tiên.
• Rau lá nhặt bỏ lá dập, để ráo, bọc giấy hoặc túi có lỗ thoáng.
• Trái cây chưa chín để ngoài, trái đã chín cho vào ngăn mát.
• Ghi lại sạp nào hàng vừa ý, để lần sau quay lại.

Những lỗi người đi chợ lần đầu hay mắc

• Mua cá thịt trước rồi đi tiếp cả tiếng đồng hồ dưới trời nóng.
• Mua quá nhiều rau lá cho cả tuần, đến ngày thứ ba đã héo.
• Đứng giữa lối đi để xem điện thoại, chắn đường người khác.
• Bóp, nắn quá nhiều hàng mà không mua, khiến hàng dập.
• Không hỏi cách tính, đến lúc trả tiền mới thấy khác dự tính.

Góc nhìn hôm nay: chợ là nơi học nấu ăn

Với nhiều người trẻ ra ở riêng, buổi chợ đầu tiên thường lúng túng. Nhưng chợ cũng là nơi học nhanh nhất: người bán biết món nào đang mùa, cách nấu món nào hợp, phần nào ngon. Sau vài lần, người mua sẽ có sạp quen, có thứ tự đi riêng cho chợ mình, và buổi chợ trở thành việc nhẹ nhàng thay vì một nhiệm vụ.

Nếu có người thân lớn tuổi quen đi chợ, rủ họ đi cùng một hai lần là cách học tốt nhất. Họ sẽ chỉ khu nào trước, sạp nào hay, và cách chọn hàng mà không sách nào viết đủ.