Đi trong lối chợ hẹp cho êm chỉ cần nhớ vài điều: muốn dừng hỏi hàng thì nép sát vào sạp, không đứng giữa lối; nghe tiếng báo hàng thì đứng yên một nhịp cho xe qua; đồ mang theo giữ gọn trước người. Lối chợ là không gian chung của người mua, người bán và người chở hàng. Mỗi người nhường một chút thì cả dãy đi được, một người đứng chắn thì cả dãy phải đứng theo.
Vì sao lối chợ cần những quy ước riêng
Trên vỉa hè, người ta đi theo một hướng và hiếm khi dừng. Trong chợ, ngược lại, người đi chợ dừng liên tục: dừng nhìn, dừng hỏi, dừng chọn, dừng trả tiền. Cùng lúc ấy, người bán cần lối để lấy hàng, người khuân vác cần lối để đưa hàng bổ sung, và những người không mua gì ở dãy này chỉ muốn đi qua.
Không có biển báo nào hướng dẫn chuyện này. Những quy ước đi đứng trong chợ là thói quen hình thành qua nhiều thế hệ đi chợ. Người đi chợ lâu năm làm theo gần như vô thức. Người mới đi chợ, khách từ nơi khác tới, người quen đi siêu thị thì có khi chưa để ý.
Dừng lại hỏi hàng: đứng ở đâu
Đây là việc hay gây tắc nhất, và cũng dễ sửa nhất.
- Bước hẳn vào sát mép sạp trước khi dừng, thay vì dừng ngay giữa lối rồi mới quay sang.
- Đứng song song với sạp, quay mặt vào hàng, lưng hướng ra lối, để người phía sau có chỗ đi qua.
- Khi đi hai ba người, chỉ một người đứng sát sạp chọn hàng, người còn lại đứng nối tiếp dọc sạp chứ không đứng hàng ngang chắn lối.
- Trả tiền xong thì bước đi; nếu cần xếp lại túi, kiểm tiền thối, nhìn lại danh sách, hãy làm ở chỗ rộng hơn.
- Muốn hỏi kỹ, chờ lâu: hỏi người bán xem có thể đứng vào bên trong, góc sạp hay quay lại lúc chợ thưa.
Người bán thường rất tinh ý với chuyện này. Ở nhiều dãy hàng, người bán chủ động mời khách bước vào sát hơn hoặc đưa hàng qua khoảng trống bên hông sạp, vì họ biết khách đứng chắn lối thì khách khác không vào được.
Khi gặp xe đẩy và người mang hàng
Trong lối chợ có một thứ tự ưu tiên không thành văn nhưng ai cũng hiểu: hàng nặng đi trước. Lý do rất thực tế. Người đi tay không có thể dừng, lùi, nép bất cứ lúc nào. Người đẩy xe chất đầy đá, cá, thịt hay người vác bao gạo thì khó dừng, càng khó lùi.
| Gặp | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Xe đẩy hàng chở nặng | Nép sát sạp, đứng yên cho xe qua | Xe nặng khó dừng gấp, khó lách |
| Người vác, gánh hàng | Nhường lối, không đi chen bên cạnh | Hàng trên vai có thể va vào đầu, vào mặt |
| Người bê thùng đá, thùng nước | Tránh xa một chút | Nước đá có thể văng, sàn trơn |
| Người bán đang lấy hàng từ kho | Chờ một nhịp | Họ đi nhanh, tay đầy, tầm nhìn bị che |
| Người đi xe lăn, chống nạng | Dừng lại, nhường cả lối | Họ cần bề rộng nhiều hơn và khó xoay trở |
Những tiếng báo như "hàng đây", "tránh nhé" trong chợ nghe có vẻ vội, nhưng chủ yếu là để báo hiệu. Cách đáp lại tốt nhất là đứng yên, nép sang một bên, không bước vội lên phía trước, vì bước vội chính là lúc dễ va vào xe nhất.
Giữ đồ mang theo cho gọn
Trong lối chật, đồ mang theo làm người ta "to" hơn mình tưởng:
- Ba lô: chuyển ra đeo phía trước hoặc xách tay. Ba lô sau lưng khiến người đứng sau bị va mỗi khi mình xoay người, và mình cũng khó để ý đồ của mình.
- Túi xách: kẹp sát người, khoá kéo đóng, để đồ có giá trị ở túi trong.
- Ô dù ngày mưa: gập lại khi vào dưới mái chợ. Ô mở trong lối chợ có thể chạm mắt người khác và nhỏ nước vào hàng.
- Túi hàng đã mua: gom về một tay, không để túi lủng lẳng hai bên chiếm cả lối.
- Xe đẩy đi chợ: kéo phía sau mình, sát một bên, không để xe đẩy chắn trước sạp người khác khi dừng mua.
Đi chợ cùng trẻ nhỏ
Trẻ nhỏ trong lối chợ đông dễ bị che khuất khỏi tầm nhìn của người đẩy xe hàng, và dễ tò mò chạm vào hàng hay bước vào vũng nước ở dãy tươi sống. Một số thói quen giúp an toàn hơn:
- Nắm tay trẻ, cho trẻ đi phía trong, sát sạp, mình đi phía ngoài lối.
- Với trẻ rất nhỏ, địu hoặc bế thay vì cho đi bộ ở giờ đông.
- Xe đẩy em bé chỉ nên dùng ở chợ có lối rộng hoặc giờ vắng; ở lối hẹp, xe đẩy chiếm gần hết bề ngang.
- Dặn trước trẻ không chạm vào hàng, không chạy trong chợ, nhất là dãy cá, dãy thịt, nơi sàn trơn và có dao.
- Đi vào giờ thưa người nếu có thể.
Những chuyện nhỏ khác trong lối chợ
Xe máy trong chợ
Phần lớn các chợ có mái không cho chạy xe máy trong lối đi. Ở những chợ dọc phố, chợ nhỏ cho phép dắt xe qua, người dắt nên tắt máy, đi chậm và nhường người đi bộ. Chạy xe máy len qua dãy hàng đông người vừa nguy hiểm vừa làm khói xả vào hàng tươi.
Dừng nghe điện thoại, nhắn tin
Khi cần nghe máy hay nhắn tin, hãy bước ra chỗ rộng, đầu dãy hoặc sát vách, chứ không dừng giữa lối. Người đang nhìn điện thoại cũng khó nghe tiếng báo của xe đẩy hàng.
Chụp ảnh trong chợ
Muốn chụp ảnh khung cảnh chợ, hãy đứng ở chỗ không chắn lối và chọn lúc dãy hàng thưa. Chụp cận sạp hàng hay người bán thì nên hỏi trước; chuyện phép lịch sự này là một đề tài riêng, ở đây chỉ cần nhớ đừng dừng lâu giữa lối để canh góc máy.
Sàn trơn ở dãy tươi sống
Dãy cá, dãy thịt thường có nước, đá tan, vảy cá trên sàn. Đi chậm, chọn giày dép đế bám, không chạy dù đang vội. Đây cũng là lý do nhiều người đi chợ lâu năm mang dép cao su hoặc ủng ngắn khi đi chợ sáng.
Góc nhìn hôm nay
Những quy ước đi đứng trong lối chợ không có trong văn bản nào, nhưng chúng là thứ giữ cho chợ đông mà không loạn. Nhiều điều trong đó giống hệt cách người ta đi trong các khu chợ đông ở nơi khác trên thế giới: nép vào khi dừng, nhường người mang nặng, giữ đồ gọn. Đó là kinh nghiệm chung của những nơi đông người buôn bán.
Người mới đi chợ không cần nhớ hết. Chỉ cần quan sát người đi chợ lâu năm vài lần: họ dừng ở đâu, nép thế nào, cầm túi ra sao. Đi theo nhịp của họ là cách học nhanh nhất. Còn với người đã quen, đôi khi chỉ cần nhớ rằng phía sau mình luôn có người đang đợi đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Đi chợ dừng hỏi hàng nên đứng thế nào?
Bước hẳn vào sát mép sạp, đứng song song với sạp và quay mặt vào hàng, để lưng hướng ra lối cho người phía sau đi qua. Đi nhiều người thì chỉ một người đứng chọn, những người còn lại đứng dọc theo sạp chứ không đứng ngang lối.
Gặp xe đẩy hàng trong chợ nên tránh thế nào?
Nép sát vào một bên sạp và đứng yên cho xe qua. Xe chất nặng khó dừng gấp và khó lách, nên bước vội lên phía trước mới là lúc dễ va chạm nhất.
Đi chợ có nên đeo ba lô?
Nếu mang ba lô, nên chuyển ra đeo phía trước hoặc xách tay khi vào lối chợ hẹp. Ba lô sau lưng va vào người phía sau mỗi khi mình xoay người, và mình cũng khó để ý đồ của mình.
Có được chạy xe máy trong chợ không?
Phần lớn chợ có mái không cho chạy xe máy trong lối đi. Ở chợ nhỏ cho phép dắt xe qua, người dắt nên tắt máy, đi chậm và nhường người đi bộ; muốn chắc thì hỏi ban quản lý chợ.
Dẫn trẻ nhỏ đi chợ cần lưu ý gì?
Nắm tay trẻ và cho trẻ đi phía trong sát sạp, tránh giờ đông nếu được. Dặn trẻ không chạy, không chạm vào hàng, nhất là ở dãy cá, dãy thịt nơi sàn trơn và có dao.
