Bãi giữ xe quanh chợ thường được bố trí theo ba kiểu: bãi trong khuôn viên chợ, bãi ở tầng hầm hoặc tầng trệt của toà chợ, và điểm giữ xe ở vỉa hè, khoảng đất trống hay sân nhà quanh đó. Một bãi tốt cho chợ cần gần cổng vừa đủ để người đi chợ chịu gửi, nhưng không sát cổng tới mức xe ra vào cắt ngang lối người. Phần lớn chuyện "gửi xe đi chợ mất thời gian" bắt nguồn từ cách bố trí hơn là từ số chỗ.
Vì sao gửi xe là mắt xích quan trọng của khu chợ
Ở đô thị Việt Nam, phần lớn người đi chợ tới bằng xe máy. Từ lúc tắt máy tới lúc bước vào chợ là một chuỗi nhỏ: tìm chỗ gửi, nhận vé hoặc thẻ, dựng xe, đi bộ tới cổng. Khi chuỗi này nhanh và dễ, người đi chợ sẵn sàng gửi xe. Khi nó chậm và rối, người ta tìm cách dừng sát cổng, đỗ dọc đường hoặc mua không xuống xe, và cả khu phố chợ ùn theo.
Vì vậy, nhìn một khu chợ vận hành tốt hay không, hãy nhìn bãi giữ xe. Bãi ở đâu, lối vào ra thế nào, xếp xe ra sao, bao lâu thì lấy được xe về, đó đều là những thứ quyết định dòng xe quanh chợ.
Ba kiểu bãi giữ xe quanh chợ
| Kiểu bãi | Thường gặp ở | Ưu điểm | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Bãi trong khuôn viên chợ | Chợ có sân, chợ xây trên khu đất rộng | Gần cổng, dễ quản lý chung với chợ | Dễ chiếm chỗ của lối hàng, xe vào ra cắt lối người nếu không tách |
| Bãi tầng hầm hoặc tầng trệt toà chợ | Chợ nhiều tầng, chợ mới xây lại | Có mái che, không lấn ra phố | Dốc lên xuống, thông gió, ánh sáng, lối đi bộ từ bãi lên chợ |
| Điểm giữ xe ngoài chợ | Chợ cũ giữa khu dân cư đông | Linh hoạt, mở theo giờ đông | Dùng vỉa hè hay sân nhà phải theo quy định địa phương; dễ kéo xe đỗ tràn ra lòng đường |
Nhiều chợ cũ dùng kết hợp cả ba: một bãi nhỏ trong sân cho tiểu thương, vài điểm giữ xe ở các con phố quanh chợ cho khách, và một khoảng riêng cho xe giao hàng.
Đặt bãi ở đâu so với cổng chợ
Đây là câu hỏi quan trọng nhất. Có hai lực kéo ngược nhau:
- Người đi chợ muốn bãi càng gần càng tốt. Một chuyến chợ thường có túi nặng khi ra về. Bãi quá xa thì người ta bỏ, quay lại dừng sát cổng.
- Lối vào chợ cần thông. Bãi ngay sát cổng khiến dòng xe ra vào bãi và dòng người vào chợ đan chéo nhau đúng chỗ hẹp nhất.
Cách dung hoà thường gặp ở những chợ vận hành êm là đặt bãi lệch sang một bên cổng, cách vài chục mét, với lối đi bộ ngắn và rõ từ bãi tới cửa chợ. Xe vào bãi từ một phía, người đi bộ ra cổng ở phía khác. Hai dòng chạy song song chứ không cắt nhau.
Bãi cho tiểu thương và bãi cho khách
Tiểu thương tới từ rất sớm và ở lại cả buổi, có khi cả ngày. Nếu xe của người bán chiếm chỗ gần cổng nhất từ bốn năm giờ sáng, tới giờ khách đông thì khách không còn chỗ. Nhiều ban quản lý chợ vì thế tách riêng: xe tiểu thương gửi ở chỗ xa hơn, ở tầng hầm hoặc cuối bãi, còn chỗ gần cổng để cho khách ở lại ngắn. Cách làm này chỉ bền khi người bán thấy lợi: khách vào dễ thì sạp đông khách.
Bên trong một bãi giữ xe: xếp xe thế nào
Một bãi xe máy nhìn qua tưởng chỉ là xe dựng san sát. Thật ra người giữ xe lâu năm có cả một cách xếp:
- Chia hàng theo giờ đi. Xe gửi lâu, như xe tiểu thương, xếp vào trong cùng. Xe khách gửi ngắn xếp gần lối ra để lấy nhanh.
- Chừa lối dắt xe. Giữa các hàng có lối đủ để dắt một chiếc xe máy ra mà không phải xê dịch cả hàng.
- Đầu xe quay ra lối. Lúc lấy xe chỉ cần dắt thẳng, không phải lùi.
- Một chiều vào, một chiều ra khi bãi đủ rộng, để xe vào không chạm mặt xe ra ở cửa.
- Chỗ riêng cho xe đạp, xe đẩy, xe ba bánh nếu có, vì kích thước khác nhau làm rối hàng xe máy.
Ở bãi đông, người giữ xe có khi phải xếp xe hai lớp, ghi nhớ chiếc nào ở đâu và chủ động dắt xe ra cho khách. Đó là một nghề cần trí nhớ, sức khoẻ và sự kiên nhẫn, nhất là vào giờ cao điểm khi khách vừa tới vừa về liên tục.
Vé, thẻ và việc nhận lại xe
Cách ghi nhận xe ở bãi chợ khá đa dạng: vé giấy ghi biển số và một số thứ tự, thẻ nhựa có số, thẻ từ ở các bãi có cổng tự động. Dù hình thức nào, mục đích là ghép đúng xe với đúng người.
Về mức thu, mỗi tỉnh, thành có quy định riêng về giá dịch vụ trông giữ xe; nhiều nơi yêu cầu điểm giữ xe niêm yết công khai. Người gửi nên đọc bảng niêm yết, hỏi rõ khi gửi lâu hoặc gửi qua đêm, và giữ vé cẩn thận. Khi có thắc mắc, ban quản lý chợ hoặc chính quyền phường, xã là nơi hỏi.
Mấy thói quen nhỏ giúp lấy xe nhanh
- Nhớ hàng, nhớ khu mình dựng xe, nhất là ở bãi lớn hay tầng hầm.
- Không khoá cổ xe ở bãi đông khi người giữ xe cần xê dịch, trừ khi bãi dặn khác; hỏi trước nếu chưa chắc.
- Lấy đồ có giá trị ra khỏi cốp, giỏ xe trước khi gửi.
- Gỡ túi treo, móc treo trên xe, tránh vướng xe bên cạnh khi người giữ xe xếp sát.
- Giữ vé ở chỗ dễ lấy, tránh lục túi lâu khi cả hàng người đang chờ phía sau.
Gửi xe ở các kiểu chợ khác nhau
Mỗi kiểu chợ đặt ra bài toán gửi xe riêng:
- Chợ toà nhà lớn ở trung tâm như các chợ nổi tiếng của TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng: khách gồm cả người dân lẫn khách tham quan, nhiều người tới bằng ô tô, xe buýt, xe đưa đón. Điểm giữ xe máy thường nằm ở các con phố quanh chợ; ô tô phải tìm bãi đỗ xa hơn.
- Chợ phường trong khu dân cư: phần lớn khách ở gần, đi xe máy hoặc đi bộ. Bãi nhỏ, đông dồn vào giờ sáng.
- Chợ đêm và chợ cuối tuần trên phố đi bộ: xe phải gửi ở các điểm ngoài khu cấm xe rồi đi bộ vào. Giờ tan chợ là lúc các điểm giữ xe đông nhất.
- Chợ trong khu đô thị mới: thường có bãi rộng, nhiều chỗ cho ô tô, nhưng xa nhà dân hơn, khách đi bộ ít.
Bãi giữ xe và an toàn
Bãi xe máy đông là nơi tập trung nhiều xăng và nhiều xe đặt sát nhau. Vì vậy chuyện phòng cháy ở bãi giữ xe, nhất là bãi trong toà chợ hay dưới tầng hầm, được quy định chặt và cần được ban quản lý kiểm tra thường xuyên: lối thoát, thông gió, bình chữa cháy, không sạc xe điện bừa bãi, không để xe chắn lối thoát nạn. Người gửi xe có thể góp phần bằng cách dựng xe đúng chỗ người giữ xe chỉ, không dựng chắn cửa, chắn cầu thang.
Xe đạp điện, xe máy điện ngày càng nhiều trong các bãi gửi. Nếu bãi có khu sạc, nên dùng đúng khu ấy và theo hướng dẫn của người quản lý; không tự cắm sạc ở ổ điện lạ trong khu chợ.
Góc nhìn hôm nay
Một bãi giữ xe tốt không cần lớn, mà cần đúng chỗ, xếp gọn và lấy xe nhanh. Khi việc gửi xe dễ dàng, người đi chợ ít dừng sát cổng hơn, dòng xe quanh chợ thông hơn và lối vào chợ bớt chật. Ngược lại, thiếu chỗ gửi hoặc gửi phiền là một trong những lý do chính khiến xe tràn ra phố quanh chợ.
Ai quan tâm có thể để ý bãi giữ xe ở chợ gần nhà: bãi cách cổng bao xa, xe tiểu thương xếp ở đâu, lối vào và ra có tách nhau không, giờ cao điểm lấy một chiếc xe mất bao lâu. Những quan sát ấy giúp hiểu vì sao có chợ thông thoáng còn có chợ lúc nào cũng ùn ở cổng. Ai muốn biết quy định về điểm giữ xe ở nơi mình sống thì nên hỏi ban quản lý chợ hoặc chính quyền phường, xã.
Câu hỏi thường gặp
Bãi giữ xe ở chợ nên đặt ở đâu?
Bãi nên đủ gần để người đi chợ chịu gửi, nhưng không nằm sát cổng tới mức xe ra vào cắt ngang lối người. Nhiều chợ đặt bãi lệch sang một bên cổng, cách vài chục mét, với lối đi bộ ngắn và rõ ràng tới cửa chợ.
Vì sao gửi xe ở chợ giờ cao điểm lâu?
Giờ cao điểm, khách vừa tới vừa về liên tục, bãi xếp xe sát nhau, có khi hai lớp, nên mỗi lần lấy xe phải xê dịch nhiều chiếc. Nếu lối vào và lối ra chung một cửa, xe gửi và xe lấy còn chạm nhau ở cửa bãi.
Giá gửi xe ở chợ do ai quy định?
Mỗi tỉnh, thành có quy định riêng về giá dịch vụ trông giữ xe, và nhiều nơi yêu cầu điểm giữ xe niêm yết công khai. Người gửi nên đọc bảng niêm yết và hỏi ban quản lý chợ hoặc chính quyền phường, xã khi có thắc mắc.
Có nên khoá cổ xe khi gửi ở chợ?
Ở bãi đông, người giữ xe thường phải xê dịch xe để xếp và lấy xe, nên nhiều bãi dặn không khoá cổ. Tốt nhất là hỏi người giữ xe khi gửi và làm theo hướng dẫn của bãi đó.
Vì sao xe tiểu thương thường gửi ở chỗ xa cổng?
Tiểu thương tới rất sớm và ở lại lâu. Nếu xe của họ chiếm chỗ gần cổng từ sáng sớm, tới giờ đông khách không còn chỗ gửi. Tách xe tiểu thương ra xa giúp khách gửi xe nhanh, và rốt cuộc cũng giúp sạp đông khách hơn.
