Khách nước ngoài đi chợ Việt sẽ thấy dễ chịu nhất khi chuẩn bị vài thứ đơn giản: biết chợ chia khu ra sao, mang tiền mặt mệnh giá nhỏ, học vài câu chào và cảm ơn, xin phép trước khi chụp ảnh người bán, hỏi rõ cách tính trước khi mua. Người bán ở các chợ lớn như Bến Thành, Đồng Xuân, Đông Ba hay chợ Hàn đã quen tiếp khách quốc tế; ở chợ dân sinh nhỏ, nụ cười và cử chỉ thường đủ để hai bên hiểu nhau.
Bài này viết cho cả hai phía: khách quốc tế muốn đi chợ cho đúng cách, và người Việt dẫn bạn bè nước ngoài đi chợ.
Chợ du lịch và chợ dân sinh khác nhau thế nào
Trước khi đi, nên biết mình đang tới loại chợ nào, vì cách ứng xử và trải nghiệm khác nhau khá nhiều.
| Chợ lớn ở trung tâm, đông khách tham quan | Chợ dân sinh trong khu dân cư | |
|---|---|---|
| Người mua chính | Khách tham quan và người dân | Người dân quanh khu |
| Hàng hoá | Đồ lưu niệm, đặc sản, quần áo, khu ăn uống, cùng hàng tươi | Chủ yếu đồ tươi sống, hàng khô cho bữa ăn hằng ngày |
| Ngôn ngữ | Nhiều người bán nói được vài câu tiếng Anh | Chủ yếu tiếng Việt |
| Giờ hay nhất | Giữa buổi sáng và chiều tối | Sáng sớm |
| Trải nghiệm | Dễ đi, nhiều thứ để xem, mua quà | Thấy rõ đời sống hằng ngày của người Việt |
Nhiều khách quốc tế thích đi cả hai: một chợ trung tâm để mua quà, một chợ dân sinh vào sáng sớm để thấy người Việt thật sự đi chợ thế nào.
Hỏi đường và tìm đúng khu
Chợ lớn của Việt Nam thường có nhiều cổng, nhiều dãy và nhiều tầng, nên dễ đi lạc. Vài cách giúp khách quốc tế tìm đường:
- Nhớ cổng mình vào: chụp một tấm ảnh cổng và con đường bên ngoài để quay lại đúng chỗ.
- Đi theo khu: các chợ thường xếp đồ tươi sống ở một khu, hàng khô ở một khu, quần áo vải vóc ở khu khác. Biết điều đó giúp đoán hướng đi.
- Hỏi bằng hình ảnh: đưa ảnh món muốn tìm cho người bán xem, họ thường chỉ tay về hướng dãy có món đó.
- Hỏi khu ăn uống: hầu hết chợ lớn có khu hàng ăn, là chỗ nghỉ chân tốt và dễ hỏi đường.
Người Việt dẫn bạn nước ngoài đi chợ có thể giải thích trước bố cục chợ, để bạn mình không bị ngợp khi bước vào.
Chụp ảnh ở chợ
Chợ Việt là một trong những nơi khách quốc tế muốn chụp ảnh nhiều nhất: màu sắc trái cây, những dãy hoa, khu hải sản, nhịp mua bán. Nhưng người bán đang làm việc, và nhiều người không muốn mặt mình xuất hiện trên mạng xã hội của người lạ.
- Xin phép trước khi chụp cận mặt người bán; một cử chỉ chỉ máy ảnh và mỉm cười là đủ hiểu.
- Nếu người bán lắc đầu hay xua tay, cảm ơn và đi tiếp.
- Không chắn lối, không đứng lâu trước sạp đang đông khách để chụp.
- Chụp đồ vật, quang cảnh chung thường ít gây phiền hơn chụp người.
- Muốn chụp kỹ một sạp, mua một món nhỏ ở đó trước.
Tiền và cách trả
Ở chợ Việt, tiền mặt vẫn được dùng nhiều, nhất là ở chợ dân sinh. Nhiều sạp ở chợ lớn đã nhận chuyển khoản qua mã QR, nhưng phương thức này thường gắn với tài khoản ngân hàng trong nước, nên khách quốc tế không phải lúc nào cũng dùng được. Thẻ quốc tế ít được nhận ở sạp chợ.
- Mang tiền mặt mệnh giá nhỏ để thuận tiện thối tiền.
- Tiền polymer mệnh giá khác nhau đôi khi có màu gần giống nhau; kiểm lại tờ tiền trước khi đưa.
- Hỏi rõ cách tính trước khi người bán cân hoặc gói: theo cân, theo chiếc, theo phần hay theo bó.
- Có thể dùng máy tính trên điện thoại để hai bên cùng xem con số, tránh hiểu nhầm do khác ngôn ngữ.
Hiểu nhầm về con số là nguồn gốc phổ biến nhất của những tình huống khó chịu giữa khách nước ngoài và người bán. Phần lớn đến từ khác biệt ngôn ngữ, không phải ý xấu của bên nào. Viết con số ra giấy hoặc màn hình là cách đơn giản để cả hai cùng yên tâm.
Vài câu tiếng Việt hữu ích
| Câu | Nghĩa |
|---|---|
| Xin chào | Hello |
| Cảm ơn | Thank you |
| Cái này bao nhiêu? | How much is this? |
| Cho xem cái này | Let me see |
| Chụp ảnh được không? | May I take a photo? |
| Không, cảm ơn | No, thank you |
Người bán thường rất vui khi khách nước ngoài cố nói vài câu tiếng Việt, dù phát âm chưa chuẩn. Đó cũng là cách mở đầu cuộc trò chuyện dễ nhất.
Ăn ở chợ
Khu hàng ăn trong chợ là nơi nhiều khách quốc tế nhớ nhất. Vài điều giúp bữa ăn dễ chịu:
- Chọn chỗ đông người địa phương ăn, có nấu nóng tại chỗ.
- Nếu dị ứng thực phẩm, chuẩn bị sẵn một tấm thẻ ghi bằng tiếng Việt thứ mình dị ứng để đưa người bán xem.
- Ngồi ghế nhựa thấp, ăn chung bàn với người lạ là chuyện bình thường ở chợ.
- Hỏi trước cách tính nếu món ăn không có bảng niêm yết.
Mua quà mang về nước
Nhiều khách quốc tế đi chợ để mua quà: cà phê, trà, gia vị, đồ thủ công, vải. Vài điều nên biết trước:
- Hỏi người bán cách đóng gói cho chuyến bay; nhiều sạp ở chợ lớn có sẵn túi hút chân không hoặc hộp cứng.
- Mỗi nước có quy định riêng về mang thực phẩm, hạt giống, sản phẩm từ động vật, thực vật qua biên giới. Nên tra quy định hải quan của nước mình trước khi mua.
- Đồ thủ công, đồ gỗ, đồ gốm nên kiểm kỹ ngay tại sạp, bọc chống va đập.
Những điều nên tránh
- Cầm, bóp nhiều hàng tươi mà không mua.
- Dắt xe máy vào trong lối chợ.
- Mặc đồ quá hở khi đi chợ gần đền, chùa, hay chợ có khu đồ lễ.
- Đặt chân lên mặt sạp, ngồi lên thùng hàng của người khác.
- Tỏ thái độ nóng nảy khi có hiểu nhầm; giữ bình tĩnh thường giải quyết được việc nhanh hơn.
Góc nhìn hôm nay: chợ là cửa sổ nhìn vào đời sống Việt
Với nhiều du khách, đi chợ là cách gần gũi nhất để hiểu một thành phố Việt Nam: người ta ăn gì, mua gì, chào hỏi nhau thế nào. Các tour đi chợ sáng có hướng dẫn viên, các lớp nấu ăn bắt đầu bằng buổi chợ đã trở nên phổ biến ở Hà Nội, Hội An, TP.HCM. Khi gặp sự cố, ban quản lý chợ là nơi nên tìm tới đầu tiên; các chợ lớn thường có văn phòng ban quản lý và đường dây nóng niêm yết ở cổng.
Người Việt dẫn bạn bè quốc tế đi chợ có thể làm cầu nối: giải thích món hàng, phiên dịch câu hỏi, và kể câu chuyện về khu chợ. Một buổi chợ có người giải thích thường đáng nhớ hơn nhiều so với một buổi tự đi.
Câu hỏi thường gặp
Khách nước ngoài đi chợ Việt cần mang theo gì?
Nên mang tiền mặt mệnh giá nhỏ, điện thoại có máy tính để cùng xem con số, túi đựng đồ và giày dép không trơn. Nếu dị ứng thực phẩm, chuẩn bị một tấm thẻ ghi bằng tiếng Việt.
Chợ Việt có nhận thẻ hay thanh toán điện tử không?
Nhiều sạp ở chợ lớn nhận chuyển khoản qua mã QR, nhưng phương thức này thường gắn với tài khoản ngân hàng trong nước. Thẻ quốc tế ít được nhận ở sạp chợ, nên khách quốc tế nên mang tiền mặt.
Có được chụp ảnh người bán ở chợ Việt không?
Nên xin phép trước khi chụp cận mặt người bán và tôn trọng nếu họ từ chối. Chụp quang cảnh chung hay đồ vật ít gây phiền hơn. Muốn chụp kỹ một sạp thì mua một món ở đó trước.
Nên đi chợ dân sinh hay chợ du lịch?
Chợ lớn ở trung tâm dễ đi, nhiều đồ lưu niệm và khu ăn uống. Chợ dân sinh vào sáng sớm cho thấy rõ đời sống hằng ngày của người Việt. Nhiều khách chọn đi cả hai.
Làm sao tránh hiểu nhầm về giá khi không nói được tiếng Việt?
Hỏi rõ cách tính trước khi người bán cân hoặc gói, rồi gõ con số lên máy tính điện thoại để hai bên cùng xem. Phần lớn hiểu nhầm đến từ khác biệt ngôn ngữ, không phải ý xấu.
