Chợ ngày mưa: mái bạt, lối ngập, hàng ướt và cách đi chợ an toàn

Ngày mưa, chợ Việt đổi nhịp gần như ngay lập tức: dãy hàng ngoài trời căng bạt, kê hàng lên cao, khách thưa đi trong lúc mưa to rồi dồn lại khi vừa tạnh. Ba nỗi lo lớn nhất của chợ ngày mưa là nước đọng trên mái bạt, lối đi ngập vì rãnh không thoát kịp, và hàng bị ướt, nhất là rau lá và hàng khô. Một chợ chuẩn bị tốt cho mùa mưa nằm ở những thứ rất nhỏ: rãnh được vét, bạt căng đúng độ dốc, ổ điện kê cao.

Mưa ở chợ ba miền không giống nhau

Mỗi vùng có một kiểu mưa, và mỗi kiểu mưa gây khó cho chợ theo một cách.

Các khoảng tháng trên là mô tả chung về khí hậu; năm nào sớm muộn khác nhau. Mưa lớn kèm bão thuộc về một nhịp riêng, khi chợ phải tính chuyện dọn dẹp và mở lại.

Mái bạt: thứ che chở cũng là thứ phải canh

Với dãy hàng ngoài trời hoặc phần chợ không có mái kiên cố, tấm bạt là thứ đầu tiên được kéo ra khi trời chuyển mưa. Nhiều sạp nối bạt với nhau thành một mái liền, che cả lối đi. Nhìn từ xa, phố chợ mùa mưa là một dải mái xanh, cam, sọc xen nhau.

Mái bạt có hai điểm yếu. Thứ nhất là nước đọng: bạt căng không đủ dốc sẽ võng xuống, gom nước thành túi nặng, có thể làm gãy khung hoặc rách bạt, đổ nước ào xuống người bên dưới. Người bán lâu năm hay dùng cây sào đẩy nhẹ từ dưới lên để xả nước ra phía ngoài, không xả vào lối đi. Thứ hai là khe nối: chỗ hai tấm bạt gặp nhau, nước chảy thành dòng rơi đúng vào giữa lối. Bạt chồng mép lên nhau theo chiều dốc sẽ đỡ hơn nhiều.

Khi gió mạnh đi kèm mưa

Mưa giông có gió giật có thể lật dù, giật bạt. Lúc đó cách an toàn nhất thường là hạ bạt, cuốn dù, chứ không cố giữ. Người đi chợ nên tránh đứng dưới những mái bạt rộng đang rung mạnh hoặc võng nặng nước, và đứng xa khỏi cột dù, cây lớn khi có giông.

Lối ngập: vì sao chợ hay đọng nước

Chợ là nơi nước có nhiều lý do để đọng lại. Nền khu tươi sống vốn đã ướt vì rửa cá, rửa rau. Rãnh thoát hay bị tắc vì lá rau, túi ni lông, vảy cá. Nhiều chợ nằm ở chỗ trũng của khu phố, vì xưa kia chợ hay đặt gần bến sông, gần mương. Khi mưa to dồn xuống, nước từ đường phố chảy vào chợ nhanh hơn nước trong chợ thoát ra.

Những chợ ít ngập thường có chung mấy việc: rãnh và song chắn rác được vét đều đặn, nhất là trước mùa mưa; nền có độ dốc về phía thoát; lối vào có gờ hoặc bậc để nước đường không tràn vào. Với chợ có mái kiên cố, máng xối và ống thoát nước mái phải thông, vì ống tắc là nước tràn thẳng vào các sạp sát tường.

Nền chợ ướt còn nguy hiểm vì trơn. Gạch men nhẵn ở khu tươi sống, cộng với nước mưa và nhớt cá, khiến người đi chợ, nhất là người lớn tuổi, rất dễ trượt ngã. Thảm cao su chống trơn, cát rải tạm ở cổng, hoặc đơn giản là có người lau khô lối vào là những cách nhiều chợ vẫn dùng.

Hàng ướt: mỗi loại giữ một kiểu

• Rau lá: mưa to làm dập lá, rau ngấm nước nhanh úng. Người bán che rau bằng ni lông nhưng chừa khe cho thoáng, vì trùm kín thì rau hấp hơi, héo nhanh hơn.
• Trái cây: quả mỏng vỏ dễ dập và nứt khi ướt lâu. Xếp vào thùng, kê khỏi nền ướt.
• Hàng khô: gạo, đậu, đồ sấy, gia vị là thứ sợ ẩm nhất. Đựng trong thùng có nắp, kê cao khỏi sàn, không đặt sát tường hay sát mép bạt.
• Vải, quần áo, giấy: phủ ni lông, kéo cửa ki-ốt khi mưa tạt.
• Thịt, cá: mưa làm trời mát, có lợi cho hàng tươi sống, nhưng nước mưa bắn từ nền bẩn lên mặt sạp là điều phải tránh; mặt sạp cao và có mép chắn giúp nhiều.

Mùa nồm ở miền Bắc là một kiểu "mưa" riêng: không mưa to nhưng hơi ẩm đọng khắp nơi, nền gạch đổ nước, hàng khô dễ mốc dù không bị dột. Những ngày này người bán hàng khô thường kiểm hàng kỹ hơn, đóng kín bao, và khách nên ngửi, nhìn kỹ hàng khô trước khi mua.

Điện và nước: chỗ nguy hiểm nhất ngày mưa

Mỗi sạp có ổ cắm, đèn, quạt, có nơi thêm tủ mát hay máy sục khí. Ngày mưa, nước bắn và nước ngập gặp những đường điện kéo tạm là mối nguy thật sự. Những việc nên làm, với cả người bán lẫn người mua:

1. Ổ cắm, dây nối đặt cao khỏi nền, không để trong chỗ trũng hay dưới khe nước rơi.
2. Không chạm vào dây điện, khung sạp bằng kim loại có dây điện khi tay ướt hoặc đứng trong nước.
3. Khi nước bắt đầu ngập lên khu có ổ điện, ngắt điện sạp trước rồi mới dọn hàng.
4. Thấy dây điện chạm nước, tia lửa hay nghe tiếng nổ lách tách, tránh xa và báo ngay bảo vệ hoặc ban quản lý chợ.

Nhịp chợ trong một trận mưa

Một cơn mưa rào ở chợ thường đi theo một nhịp quen. Khi trời tối sầm, người bán kéo bạt, dọn hàng dễ ướt vào trong; khách đang mua tranh thủ trả tiền rồi đứng tạm dưới mái. Mưa to, chợ gần như đứng yên: người mua trú dưới bạt, người bán ngồi lùi sâu vào sạp. Khi mưa ngớt, nhân viên vệ sinh và người bán gạt nước, khơi rãnh. Rồi khách dồn lại một lượt, vì những người định đi chợ đã chờ mưa tạnh. Quãng ngay sau mưa thường đông hơn bình thường một chút.

Mưa dầm cả ngày thì khác: chợ thưa từ sáng, nhiều người mua không xuống xe, chỉ dừng mép đường lấy hàng rồi đi. Người bán vì thế nhập ít hàng tươi hơn khi dự báo mưa kéo dài.

Đi chợ ngày mưa sao cho an toàn, gọn

• Đi dép hoặc giày có đế bám, tránh dép đế nhẵn.
• Cởi hoặc cuốn gọn áo mưa trước khi vào lối hẹp, để không quệt nước vào hàng của người khác.
• Đi chậm ở khu tươi sống, nhất là chỗ gạch men và gần cổng.
• Mang túi có quai chắc và kín miệng để hàng không ướt trên đường về.
• Không đứng dưới mái bạt đang võng nặng nước, không trú gần cột điện, dây điện.
• Nếu chỉ cần vài món, có thể gọi trước cho sạp quen chuẩn bị sẵn, ghé lấy nhanh.