Khi khách cuối cùng đã về, phố chợ không ngủ ngay. Từ chiều tối đến nửa đêm là giờ của việc đóng chợ, rửa chợ, gom rác và bàn giao cho ca trực đêm: tiểu thương dọn sạp, ngắt điện, kéo cửa; nhân viên vệ sinh rửa khu tươi sống; xe thu gom chở rác đi; bảo vệ tuần tra tới sáng. Chính phần việc ít ai thấy này quyết định sáng hôm sau chợ có sạch, có an toàn hay không.
Đóng chợ: không chỉ là kéo cửa cuốn
Ở những chợ có toà nhà, giờ đóng cửa do ban quản lý quy định và thường được ghi trong nội quy. Trước giờ đó một lúc, tiểu thương bắt đầu thu dọn. Mỗi loại hàng có cách đóng sạp riêng: sạp quần áo, vải vóc phủ bạt hoặc kéo cửa ki-ốt; sạp hàng khô xếp hàng vào thùng có nắp để tránh chuột; sạp tươi sống mang hàng còn lại về hoặc cất vào tủ mát nếu chợ có chỗ gửi.
Việc quan trọng nhất lúc đóng chợ là điện. Chợ là nơi hàng trăm sạp dùng chung một hệ thống điện, mỗi sạp một ổ cắm, một bóng đèn, một cái quạt, có sạp thêm tủ mát. Nhiều ban quản lý yêu cầu tiểu thương ngắt điện sạp mình khi về, chỉ để lại những đường điện cần thiết như đèn chiếu sáng chung và thiết bị giữ lạnh được phép. Sau đó bảo vệ hoặc thợ điện của chợ đi kiểm tra lại từng dãy trước khi khoá cổng.
Vì sao điện là chuyện lớn ban đêm
Chợ chứa rất nhiều thứ dễ cháy: vải, đồ nhựa, giấy, hàng khô, bao bì. Ban ngày có người, sự cố nhỏ được phát hiện ngay. Ban đêm, chợ vắng, một mối nối điện quá tải có thể âm ỉ lâu mà không ai thấy. Đó là lý do việc kiểm tra điện trước khi đóng chợ được coi là bước bắt buộc, không phải thủ tục. Chuyện vì sao chợ dễ cháy và lối thoát hiểm được tính thế nào thuộc về cách vận hành một khu chợ, được nói kỹ ở phần riêng.
Rửa chợ: khu tươi sống cần làm mỗi ngày
Khu bán thịt, cá, hải sản là nơi cần rửa kỹ nhất, và cần rửa mỗi ngày. Nước rửa cá, mỡ, vảy, máu nếu để qua đêm sẽ bốc mùi, thu hút ruồi, chuột và làm bẩn cả khu vực xung quanh. Ở nhiều chợ, việc rửa được chia làm hai lớp: tiểu thương tự rửa sạp, thớt, thau của mình trước khi về; nhân viên vệ sinh của chợ rửa lối đi, nền chung, rãnh thoát nước.
Một lượt rửa khu tươi sống thường gồm: quét gom rác thô, xả nước, dùng chổi cứng hoặc bàn chải chà nền, dùng chất tẩy rửa ở chỗ bám mỡ, rồi xả sạch xuống rãnh. Song chắn rác ở miệng cống được nhấc lên vét, vì rãnh tắc là nguyên nhân thường gặp khiến khu tươi sống ngập nước và hôi. Ngoài lượt rửa hằng ngày, nhiều chợ có những đợt tổng vệ sinh định kỳ, lúc đó cả các khu hàng khô, mái và tường cũng được làm sạch.
Rác chợ đi đâu trong đêm
Một khu chợ thải ra nhiều loại rác khác nhau trong một ngày. Phần lớn là rác hữu cơ: lá rau, vỏ trái cây, phần bỏ đi khi sơ chế. Bên cạnh đó là thùng xốp, túi ni lông, thùng các tông, dây buộc, đá bào tan chảy lẫn nước.
| Loại rác | Đến từ đâu | Thường được xử lý thế nào |
|---|---|---|
| Rau, lá, vỏ trái cây | Sạp rau, sạp trái cây | Gom về điểm tập kết, giao xe thu gom; nhiều nơi tách riêng rác hữu cơ |
| Phần bỏ đi của thịt, cá | Khu tươi sống | Cho vào thùng có nắp, chuyển đi trong ngày, không để qua đêm |
| Thùng các tông | Hàng khô, trái cây nhập | Thường được gom bán phế liệu, tái chế |
| Thùng xốp, túi ni lông | Hải sản, rau, khách mua | Thùng xốp còn tốt được dùng lại; phần hỏng đi theo rác chung |
| Nước thải | Rửa sạp, rửa nền, đá tan | Theo rãnh thoát nước của chợ, có nơi qua bể tách mỡ |
Ở các thành phố lớn, việc thu gom rác ở khu dân cư và khu chợ nhiều nơi diễn ra vào buổi tối hoặc ban đêm, khi đường bớt người, xe gom rác dễ đi lại. Rác từ trong chợ được đẩy ra điểm tập kết bằng xe đẩy tay, rồi xe chuyên dụng chở đi. Giờ gom cụ thể do đơn vị vệ sinh môi trường của từng địa phương sắp xếp.
Ca trực đêm: người giữ chợ
Khi cổng đã khoá, chợ được giao cho ca trực. Ở chợ lớn, ca trực thường gồm bảo vệ đi tuần theo vòng, người ngồi phòng trực theo dõi camera, và người phụ trách điện hoặc phòng cháy có thể gọi được khi cần. Ở chợ nhỏ, có khi chỉ một hai người, nhưng việc vẫn vậy: đi một vòng các dãy, nhìn những chỗ có đèn lạ, mùi khét, nước rò, và kiểm tra cửa ki-ốt đã khoá.
Nhiều chợ có quy định về việc ở lại qua đêm trong chợ: tiểu thương không được ngủ lại sạp, không đun nấu trong khu kinh doanh. Quy định cụ thể của từng chợ khác nhau, ghi trong nội quy của ban quản lý. Lý do chung là an toàn: một bếp nấu nhỏ hay một ổ cắm sạc điện qua đêm cũng có thể là nguồn sự cố.
Một đêm của phố chợ diễn ra thế nào
- Khoảng 18:00–19:00: chợ chiều tan, tiểu thương dọn sạp, ngắt điện, mang hàng về hoặc gửi lại.
- Khoảng 19:00–20:00: bảo vệ đi kiểm tra từng dãy, đóng cửa các lối phụ, khoá cổng chính.
- Buổi tối: nhân viên vệ sinh rửa khu tươi sống, quét lối đi, đẩy rác ra điểm tập kết.
- Tối muộn tới đêm: xe thu gom chở rác đi; quanh chợ, những hàng ăn khuya hoặc chợ đêm (nếu có) vẫn hoạt động ở khu vực riêng.
- Sau nửa đêm: chợ yên tĩnh nhất, chỉ còn ca trực đi tuần.
- Khoảng 2:00–3:00: những chuyến hàng đầu tiên của ngày mới bắt đầu về, ca trực mở lối nhận hàng.
Các mốc trên là nhịp thường gặp; mỗi chợ có giờ riêng theo nội quy và theo mùa.
Phố quanh chợ khi đêm xuống
Bên ngoài toà chợ, phố cũng đổi mặt. Dãy hàng ven đường dọn đi, để lại khoảng vỉa rộng hơn ban ngày. Những người bán nhỏ mang đồ đạc về, hoặc gửi xe đẩy, bàn ghế ở chỗ quen. Ở một số chợ lớn như Bến Thành ở TP.HCM, khi toà chợ đã đóng, khu phố xung quanh có hoạt động buổi tối riêng; mỗi nơi tổ chức theo cách của mình và theo quy định của địa phương.
Với cư dân sống quanh chợ, đêm là lúc họ cảm nhận rõ nhất khu chợ có được giữ gìn tốt hay không: mùi từ rãnh, rác để quá giờ, ánh đèn chiếu sáng ở lối đi. Một chợ được rửa sạch và gom rác đúng giờ sẽ khiến cả con phố dễ chịu hơn.
Người đi chợ có thể góp phần gì
Chuyện dọn chợ ban đêm nghe như việc của ban quản lý và người bán, nhưng người mua cũng góp một phần nhỏ:
- Mang giỏ hoặc túi riêng để bớt túi ni lông phải gom mỗi tối.
- Không vứt vỏ, túi, ly nhựa xuống lối đi hoặc rãnh nước trong chợ.
- Đi chợ chiều thì cố mua trước giờ người bán dọn sạp, để họ kịp vệ sinh và về đúng giờ.
- Thấy rò điện, mùi khét hay nước ngập bất thường trong chợ thì báo cho bảo vệ hoặc ban quản lý.
Câu hỏi thường gặp
Chợ đóng cửa lúc mấy giờ?
Giờ đóng cửa do ban quản lý từng chợ quy định, nhiều chợ dân sinh đóng vào khoảng chiều tối, sau khi chợ chiều tan. Giờ chính xác thường ghi trên bảng nội quy ở cổng chợ và có thể đổi theo mùa hoặc dịp lễ.
Chợ được rửa vào lúc nào?
Khu tươi sống thường được rửa mỗi ngày sau khi tiểu thương dọn sạp, phần lớn vào buổi chiều tối. Ngoài ra nhiều chợ có những đợt tổng vệ sinh định kỳ cho cả khu hàng khô, mái và tường.
Vì sao chợ cần ca trực ban đêm?
Ban đêm chợ vắng người nhưng vẫn chứa nhiều hàng hoá dễ cháy và hệ thống điện chung. Ca trực đi tuần để phát hiện sớm sự cố điện, rò nước, cửa chưa khoá và giữ an ninh cho hàng hoá của tiểu thương.
Tiểu thương có được ngủ lại trong chợ không?
Tuỳ nội quy của từng chợ, nhưng nhiều chợ không cho ngủ lại hay đun nấu trong khu kinh doanh vì lý do an toàn. Muốn biết chính xác, cần hỏi ban quản lý chợ.
Rác ở chợ được thu gom thế nào?
Rác trong chợ được gom về điểm tập kết bằng xe đẩy, rồi xe chuyên dụng của đơn vị vệ sinh môi trường chở đi, nhiều nơi vào buổi tối hoặc ban đêm. Thùng các tông thường được gom bán tái chế, còn phần bỏ đi của thịt cá cần chuyển đi trong ngày.
