Chợ sau mưa bão: dọn chợ, kiểm tra điện, hàng về chậm và mở lại

Sau một trận mưa bão, chợ không mở lại ngay như chưa có gì xảy ra. Trước hết phải kiểm tra an toàn mái, điện và cây đổ quanh chợ; sau đó dọn bùn, rác, khử trùng những khu bị ngập; rồi các sạp mở lại dần theo từng khu. Hàng tươi thường về chậm và ít hơn trong vài ngày, nhất là rau lá và cá biển, vì vườn bị dập, đường sá ngập, tàu thuyền còn neo trú. Nhịp chợ trở lại bình thường nhanh hay chậm tuỳ mức thiệt hại của cả vùng chứ không riêng khu chợ.

Trước bão: những gì chợ làm để sau bão đỡ vất vả

Chuyện chợ sau bão bắt đầu từ trước khi bão tới. Khi có thông tin bão hoặc áp thấp nhiệt đới sắp ảnh hưởng, ban quản lý nhiều chợ thông báo cho tiểu thương chằng chống mái, thu dọn bạt, dù, bảng hiệu tạm, kê hàng lên cao và ngắt điện sạp. Khu tươi sống thường nghỉ hoặc chỉ bán ngắn trước giờ bão vào. Hàng khô được đóng thùng, phủ bạt, xếp xa tường và cửa.

Những việc này nghe đơn giản nhưng quyết định phần lớn thiệt hại. Một tấm bạt chưa gỡ có thể bị gió giật bay, kéo theo khung sạp. Một ổ điện để sát nền có thể chập khi nước tràn vào. Hàng xếp sát chân tường ở chợ trũng có thể ngấm nước chỉ sau một đêm. Việc nghỉ chợ hay mở chợ trong những ngày bão do chính quyền địa phương và ban quản lý quyết định, theo thông báo phòng chống thiên tai của từng nơi.

Các giai đoạn một khu chợ mở lại sau bão

Vì sao không được cấp điện lại ngay

Nước ngập có thể đọng trong ổ cắm, hộp nối, tủ điện của từng sạp. Cấp điện khi các thiết bị chưa khô và chưa được kiểm tra có nguy cơ chập, cháy hoặc gây giật. Vì thế nhiều chợ chỉ cấp điện lại theo từng khu sau khi thợ điện đã kiểm tra. Tiểu thương cũng nên tự kiểm tra ổ cắm, dây nối của sạp mình trước khi cắm thiết bị.

Dọn chợ sau bão và sau ngập

Bão để lại cho chợ ba loại việc. Thứ nhất là cây đổ, cành gãy, mái tôn tốc ở quanh chợ; việc này cần người có dụng cụ và phải cẩn thận vì có thể vướng dây điện. Thứ hai là rác: lá cây, bạt rách, hàng hư hỏng, bao bì trôi nổi, thường nhiều gấp mấy lần ngày thường. Thứ ba là bùn, ở những chợ bị nước tràn vào.

Bùn sau ngập là việc nặng nhất. Nó bám vào nền, chân sạp, rãnh nước, và nếu để khô sẽ rất khó cạo. Người dân ở những vùng thường bị lũ có kinh nghiệm: dọn bùn khi nước vừa rút, lúc bùn còn ướt, dùng nước xả liên tục. Sau khi dọn, khu tươi sống và những chỗ ngập nước bẩn cần được khử trùng theo hướng dẫn vệ sinh môi trường sau lũ của ngành y tế, thường do trạm y tế địa phương phổ biến.

Cơn bão Yagi (bão số 3) tháng 9/2024 là một ví dụ gần đây: sau khi bão quét qua các tỉnh ven biển phía Bắc và Hà Nội, nhiều khu phố, trong đó có những khu chợ, ngổn ngang cây đổ, mái tôn, biển bạt. Việc dọn dẹp và mở lại kéo dài khác nhau tuỳ nơi, từ vài ngày đến lâu hơn ở chỗ bị ngập sâu.

Vì sao hàng về chậm và ít hơn

Chợ là điểm cuối của một chuỗi dài, và bão làm đứt nhiều mắt xích trong chuỗi ấy cùng lúc:

• Rau lá: mưa to và gió làm dập lá, ngập ruộng rau. Rau lá thường là thứ thiếu đầu tiên và lâu hồi phục nhất, vì phải trồng lại. Trong lúc đó, rau từ vùng không bị ảnh hưởng được chở về thay, đường xa hơn nên về muộn hơn.
• Cá biển, hải sản: trước và trong bão, tàu thuyền vào bờ neo trú; sau bão cần thời gian ra khơi lại. Dãy hải sản ở chợ ven biển có thể thưa trong mấy ngày.
• Đường sá: đường ngập, sạt lở hoặc cây đổ chắn lối khiến xe hàng phải đi vòng. Hàng không về được lúc rạng sáng như thường lệ mà có khi đến muộn trong buổi sáng.
• Củ quả, hàng khô: ít bị ảnh hưởng hơn vì để được lâu và có hàng dự trữ; đây thường là những sạp mở lại sớm nhất.

Vì thế, những ngày đầu sau bão, chợ thường có nhiều củ, quả, hàng khô hơn rau lá; khu tươi sống mở trễ và bán ít. Người bán hiểu rõ chuyện này và hay nói thẳng với khách quen hàng nào đang thiếu, hàng nào về từ đâu.

Miền Trung: chợ sống chung với mùa lũ

Ở các tỉnh miền Trung, mưa lớn và lũ từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 gần như năm nào cũng có. Nhiều chợ ở đây quen một vòng lặp: kê hàng lên cao, nghỉ chợ khi nước lên, dọn bùn ngay khi nước rút, mở lại. Những chợ được xây lại về sau thường có nền cao hơn, có gác để hàng, có lối thoát nước tốt hơn. Kinh nghiệm của tiểu thương vùng lũ, như đánh dấu mức nước các năm, giữ sẵn kệ cao, bao tải cát, là thứ mà chợ ở nơi khác có thể học.

Người đi chợ sau bão nên lưu ý gì

1. Đi đường an toàn: tránh khu vực cây nghiêng, dây điện võng, mái tôn treo lơ lửng quanh chợ. Không lội qua chỗ nước ngập có dây điện.
2. Hỏi trước chợ đã mở chưa: nhiều chợ mở lại từng khu; gọi điện cho sạp quen hoặc hỏi hàng xóm trước khi đi.
3. Nhìn kỹ hàng tươi: rau dập, ủng thì nhặt kỹ; thực phẩm nghi đã ngấm nước lũ không nên mua.
4. Mua vừa đủ, không gom dồn: những ngày hàng ít, mua đủ dùng giúp nhiều nhà khác cũng có hàng, và người bán chia được cho khách quen.
5. Hiểu cho người bán: nhiều tiểu thương vừa mất hàng, vừa phải sửa sạp; một lời hỏi thăm hay việc quay lại mua ở sạp quen có ý nghĩa với họ.

Nhìn rộng ra, việc một khu chợ mở lại nhanh hay chậm sau bão thường phản ánh khá rõ sức hồi phục của cả khu phố. Khi tiếng người bán, người mua quen thuộc trở lại ở cổng chợ, đó là dấu hiệu đời sống thường ngày đã quay về.