Chợ vải Soái Kình Lâm và chợ vải Ninh Hiệp: hai đầu mối vải sỉ

Chợ vải Soái Kình Lâm trong khu Chợ Lớn (TP.HCM) và chợ vải Ninh Hiệp ở ngoại thành Hà Nội là hai đầu mối vải sỉ lớn của hai miền. Khách chủ yếu là thợ may, xưởng may nhỏ, người bán quần áo và tiệm vải ở các tỉnh; hàng đi theo cây, theo mét, có khi theo ký. Muốn mua vải ở đây cho hiệu quả, cần hiểu cách chợ vải vận hành: giờ nào đông, đơn vị tính ra sao, và nhìn vải thế nào cho đúng.

Soái Kình Lâm: khu vải sỉ trong lòng Chợ Lớn

Soái Kình Lâm là cái tên gốc tiếng Hoa mà người Sài Gòn quen gọi cho khu chợ vải nằm trong khu Chợ Lớn (quận 5 cũ). Khu chợ gắn với cộng đồng thương nhân người Hoa, những người từ lâu nắm nhiều đầu mối buôn vải ở phía Nam. Ngoài phần chợ chính, các con phố xung quanh cũng có nhiều cửa hàng vải, phụ liệu may, tạo thành một cụm chuyên doanh liền khối.

Bên trong một khu chợ vải sỉ

Lối đi hẹp, hai bên là sạp chất cây vải lên cao, mỗi cây là một cuộn dài quấn quanh lõi. Phía trước sạp thường treo những mảnh vải mẫu để khách sờ, xem màu. Người bán dùng thước, kéo lớn, xé hoặc cắt theo đường thẳng; khách sỉ thì lấy nguyên cây. Phía ngoài chợ, xe ba gác, xe máy chở hàng cồng kềnh ra vào liên tục, nhất là buổi sáng.

Soái Kình Lâm có nhiều loại vải may mặc: vải áo, vải quần, vải lụa, vải thun, vải lót, cùng phụ liệu như dây kéo, nút, chỉ, ren. Mỗi sạp thường chuyên một nhóm, nên khách quen đi thẳng tới sạp của mình thay vì dạo cả chợ.

Ninh Hiệp: làng buôn vải của Hà Nội

Ninh Hiệp là một làng buôn lâu đời ở vùng Gia Lâm cũ, phía đông bắc Hà Nội. Làng nổi tiếng với hai nghề buôn: vải vóc và thuốc bắc. Chợ vải Ninh Hiệp cùng các dãy nhà quanh chợ là điểm lấy hàng của rất nhiều tiểu thương các tỉnh phía Bắc, từ vải theo cây tới quần áo may sẵn.

Một chợ gắn với cả làng

Khác với Soái Kình Lâm nằm giữa đô thị, chợ vải Ninh Hiệp gắn với làng: người làng buôn bán qua nhiều thế hệ, nhiều nhà mặt đường thành cửa hàng, kho vải. Chợ họp từ sáng sớm; khách sỉ ở xa thường đến khi trời còn tối để lấy hàng rồi kịp về bán trong ngày. Buổi trưa, chợ đã thưa người.

Người Ninh Hiệp có tiếng giỏi buôn, nhạy với mẫu mã. Khi một kiểu vải được ưa chuộng, chỉ trong thời gian ngắn nhiều cửa hàng trong làng đã có hàng — một ví dụ rõ về việc thông tin chảy nhanh trong một cụm chuyên doanh.

Ngoài hai nơi này, mỗi thành phố còn nhiều điểm bán vải khác: chợ Tân Bình ở TP.HCM có khu vải lớn; khu hàng vải trong chợ Đồng Xuân ở Hà Nội cũng là chỗ quen của nhiều thợ may. Nhưng nếu hỏi "vải sỉ đi đâu", người trong nghề thường nhắc Soái Kình Lâm và Ninh Hiệp trước.

Đơn vị và tiếng nói của chợ vải

Người mới đi chợ vải hay lúng túng vì cách tính. Mấy khái niệm cơ bản:

• Cây vải: một cuộn vải dài quấn quanh lõi. Khách sỉ lấy theo cây, mỗi cây dài bao nhiêu tuỳ loại vải và nơi sản xuất — nên hỏi rõ.
• Khổ vải: chiều rộng của tấm vải. Cùng một mét nhưng khổ rộng may được nhiều hơn khổ hẹp. Thợ may luôn hỏi khổ trước.
• Mua theo mét: cách mua lẻ thông dụng, người bán đo và cắt tại chỗ.
• Mua theo ký: một số vải tồn, vải đầu cây, vải vụn được bán theo cân nặng, hợp với người làm đồ thủ công, may đồ nhỏ.
• Đầu cây: phần vải còn lại cuối cây, ngắn hơn bình thường, thường được bán riêng.
• Co giãn hai chiều, bốn chiều: vải thun giãn theo một hướng hay cả hai hướng — quan trọng khi may đồ ôm, đồ thể thao.

Nhìn vải thế nào cho đúng

Người bán chuyên có thể nói thành phần sợi chỉ bằng cách sờ. Người mua chưa quen thì nên kết hợp hỏi và tự kiểm.

Hỏi thành phần

Vải là cotton, polyester, lanh, tơ tằm, hay pha? Tỷ lệ pha bao nhiêu? Vải pha thường bền, ít nhăn hơn; vải sợi tự nhiên thường mát hơn nhưng dễ nhăn, dễ co. Không có loại nào tốt tuyệt đối, chỉ có loại hợp với món đồ định may.

Thử đốt một sợi

Thợ may lâu năm hay xin một mẩu nhỏ rồi đốt thử ở chỗ an toàn. Cách nhận biết phổ biến:

Vải pha sẽ cho kết quả lẫn lộn, nên đây chỉ là cách ước lượng. Chỉ đốt mẩu vải được người bán cho phép, ở nơi không có vải chất xung quanh.

Xem màu, sờ mặt, kéo thử

• Xem màu ở chỗ có ánh sáng tự nhiên; đèn trong chợ có thể làm màu lệch.
• So hai đầu cây xem màu có đều không, nhất là khi mua số lượng lớn cho cùng một mẫu.
• Kéo nhẹ theo chiều dọc, chiều ngang và chéo để biết độ giãn, độ đứng của vải.
• Hỏi vải có co khi giặt không; nhiều thợ giặt thử một mẩu trước khi cắt may.

Nhịp năm của chợ vải

Chợ vải bận rộn nhất vào những tháng trước Tết, khi các xưởng may chạy hàng cuối năm và tiểu thương nhập quần áo về bán. Mùa tựu trường là đợt cao điểm thứ hai với vải đồng phục. Mùa hè chuộng vải mỏng, mát; cuối thu sang đông ở phía Bắc thì vải dày, nỉ, dạ lên ngôi. Người buôn sỉ đi trước mùa, nên ở chợ vải, "mùa" luôn đến sớm hơn ngoài phố.

Trong ngày, buổi sáng là giờ của khách sỉ. Khách lẻ nên đi giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, lúc người bán đã xong phần giao hàng và có thời gian cắt lẻ, tư vấn.

Đi chợ vải: những điều nên mang theo

• Số đo và số mét cần: thợ may thường tính sẵn; nếu tự may, hỏi thợ trước rồi mới đi.
• Mẫu vải cũ hoặc ảnh: dễ tìm loại tương tự hơn mô tả bằng lời.
• Túi lớn, dây buộc: vải nặng hơn người ta tưởng, nhất là khi mua nhiều mét vải dày.
• Thời gian: đi một vòng xem trước, rồi quay lại sạp ưng nhất. Ở chợ vải, cùng một loại có thể có nhiều mức chất lượng.
• Ghi lại sạp: lối, số sạp, để lần sau mua thêm cùng loại cho đồng màu.

Lối trong chợ vải hẹp, cây vải dựng sát lối đi. Đừng tựa vào cây vải, đừng kéo vải mẫu mạnh tay, và nhường đường cho người đang vác hàng.

Góc nhìn hôm nay

Chợ vải sỉ đang đổi theo cách bán mới: nhiều sạp nhận đơn qua điện thoại, gửi ảnh mẫu, giao hàng đi tỉnh mà khách không cần tới chợ. Nhưng với vải, cảm giác tay vẫn quan trọng. Thợ may và người làm nghề vẫn tới tận nơi để sờ, kéo, xem màu dưới nắng — điều ảnh chụp không thay được. Đó là lý do những khu như Soái Kình Lâm và Ninh Hiệp vẫn đông người từ sáng sớm.

Ai quan tâm nghề dệt có thể tìm hiểu thêm các làng dệt lụa truyền thống như Vạn Phúc (Hà Nội) hay Mã Châu (vùng Duy Xuyên cũ, nay thuộc Đà Nẵng) để thấy vải đi từ khung dệt tới sạp chợ thế nào.